Akatazi
Akathisia (acathisia)
Tanım
Bireyin oturma veya ayakta hareketsiz durma yetersizliği ile kendini gösteren, yoğun fiziksel kıpırdanma ve içeride tarifsiz bir huzursuzluk hissiyle karakterize ekstrapiramidal bir durumdur.
Örnek Vaka / Uygulama
Şizofreni tanısıyla yeni başlanan yüksek potentli bir tipik antipsikotik tedavisinin beşinci gününde, hastanın odada sürekli bir o yana bir bu yana adım atarak yürüdüğü, sandalyede oturamadığı, bacaklarını sürekli salladığı ve hekime 'İçimde tarifsiz bir patlama hissi var, yerimde duramıyorum, ölmek istiyorum' şeklinde yakınmalarda bulunduğu klinik tablo.
Derin Analiz
Nörobiyolojik düzlemde akatazi, ağırlıklı olarak bazal gangliya devrelerindeki dopaminerjik blokaj (özellikle mezolimbik ve nigrostriatal yollardaki D2 reseptör antagonizması) veya serotonerjik-dopaminerjik dengesizlikler sonucu ortaya çıkar. Antipsikotik ilaç kullanımının iatrojenik bir komplikasyonu olarak sıkça görülürken, seçici serotonin geri alım inhibitörleri (SSRI) gibi ajanlara yanıt olarak da gelişebilir. Klinik pratikte sıklıkla anksiyete, ajitasyon veya psikotik kötüleşme ile karıştırılması, hastaların gereksiz yere daha yüksek doz antipsikotik almasına ve tablonun (tardif akatazi riski dahil) şiddetlenmesine yol açabilir. Öz bildirimdeki 'içsel huzursuzluk' ve bacaklardaki karıncalanma, gerilme veya hareket etme zorunluluğu, motor belirtilerin ötesinde duyusal bir acı bileşeni barındırdığını gösterir.
Etimoloji
Antik Yunanca 'a-' (olumsuzluk, yokluk) ve 'kathizein' (oturmak) fiil türevinden türetilmiş olup, kelime anlamı olarak 'oturamazlık' durumunu ifade eder.
Karıştırmayın
Ajitasyon, anksiyete ve tardif diskinezi ile sıkça karıştırılır. Ajitasyon ve anksiyetede içsel motor zorunluluk yerine duygusal sıkıntı baskındır; tardif diskinezide ise amaçsız, istemsiz hareketler (örneğin ağız-yüz hareketleri) ön plandadır ancak akataziye eşlik eden 'oturamazlık ve içsel huzursuzluk' öz bildirimi tardif diskinezide bulunmaz.