Yan Etki
Side Effect
Tanım
Bir ilacın veya tıbbi müdahalenin hedeflenen birincil terapötik etkisinin ötesinde ortaya çıkan, genellikle istenmeyen fakat çoğu zaman katlanılabilir nitelikteki ikincil reaksiyon.
Örnek Vaka / Uygulama
Majör depresif bozukluk tanısı alan bir hastaya reçete edilen seçici serotonin gerialım inhibitörü (SSRI) sınıfı bir antidepresan, sinaptik aralıktaki serotonin konsantrasyonunu artırarak duygudurumunu düzenler (birincil etki). Ancak aynı zamanda gastrointestinal sistemdeki serotonin reseptörlerini de uyararak tedaviye başlanan ilk haftalarda bulantı ve mide hassasiyetine neden olur (yan etki).
Derin Analiz
Farmakoloji ve klinik psikofarmakoloji bağlamında yan etki, moleküler düzeyde seçiciliğin sınırlı olmasından kaynaklanır. İlaç etken maddeleri vücutta spesifik reseptörleri hedef alsa da, aynı reseptör alt tipleri farklı organ sistemlerinde de yaygın olarak bulunduğundan, amaçlanan farmakolojik yanıtın dışındaki sistemler de etkilenir. Örneğin, antihistaminiklerin histamin H1 reseptörlerini bloke ederek alerjik semptomları azaltması birincil terapötik etkidir; ancak aynı ilacın kan-beyin bariyerini geçerek merkezi sinir sistemindeki H1 reseptörlerini inhibe etmesi sedasyona (uyuşukluk/yorulma) yol açar. Bu durum nörobiyolojik bir yan etkidir. Klinik pratikte bu etkilerin öngörülebilirliği, hastanın yaşam kalitesini doğrudan etkiler ve tedaviye uyuncu (adherence) belirleyen en kritik faktörlerden biridir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Advers reaksiyon (zararlı ilaç reaksiyonu) ile sıklıkla karıştırılır. Yan etki genellikle öngörülebilir, hafif veya orta şiddette ve tolere edilebilir nitelikteyken; advers reaksiyon genellikle beklenmeyen, zarar verici, tıbbi müdahale gerektiren veya hayatı tehdit eden şiddetli durumları ifade eder. Ayrıca hekim hatasından kaynaklanan olumsuz durumları tanımlayan 'iyatrojenik' kavramından da ayrılır.
Keşfetmeye Devam Edin
İyatrojenik
İyatrojenik
İatrogenic
Bir sağlık profesyonelinin tutumu, tanı yöntemleri veya reçete ettiği tedaviler sonucunda hastada bilmeden ortaya çıkan veya şiddetlenen patolojik durum.
İncele
Farmakokinetik
Farmakokinetik
Pharmacokinetics
Farmakolojik ajanların canlı bir sistem içerisinde emilim, dağılım, metabolizma ve eliminasyon süreçlerini inceleyen farmakoloji dalıdır.
İncele