Butirofenon
Butyrophenone
Tanım
Şizofreni, mani ve şiddetli ajitasyon tedavisinde kullanılan, yüksek potentli antipsikotik ilaç sınıfı; prototipi haloperidoldür.
Örnek Vaka / Uygulama
Akut psikotik ajitasyon ve şiddetli paranoid sanrılarla Acil Servis'e getirilen 34 yaşındaki erkek hastaya, hızlı sedasyon ve dopaminerjik hiperaktivitenin kontrolü amacıyla prototip butirofenon türevi olan haloperidol intramüsküler olarak uygulanmıştır.
Derin Analiz
Butirofenon türevleri, farmakodinamik profil olarak öncelikli ve güçlü bir şekilde postsinaptik dopamin D2 reseptör antagonistleri olarak görev yapar. Mezolimbik yoldaki aşırı dopaminerjik aktiviteyi bloke ederek psikotik semptomları baskılarken, nigrostriatal yoldaki dopamin blokajı nedeniyle sıklıkla ekstrapiramidal semptomlara (akatizi, distoni, Parkinson benzeri bulgular) yol açar. Potent yapıları, antikolinerjik ve antihistaminik yan etkilerinin fenotiyazinlere kıyasla daha düşük olmasını sağlasa da, nöroleptik malign sendrom ve tardif diskinezi gibi ciddi klinik tablolar açısından yakın takip gerektirirler.
Etimoloji
Fransızca 'butyrique' (yağ asidi kökenli, bütirik asit) + Yunanca 'phainein' (göstermek, ortaya çıkarmak) kelimelerinin birleşiminden türetilen kimyasal bileşik sınıfı.
Karıştırmayın
Fenotiyazinler (benzer antipsikotik etki mekanizmasına sahip olmakla birlikte daha düşük potentli ve farklı kimyasal çekirdeğe sahip bir başka antipsikotik sınıfı) ve Atipik Antipsikotikler (serotonin-dopamin antagonistleri olup tipik butirofenonlara kıyasla çok daha düşük ekstrapiramidal risk taşırlar).