Akatizi
Acathisia
Tanım
Hareketsiz duramama dürtüsüyle karakterize, genellikle bacaklarda yoğunlaşan şiddetli bir öznel iç huzursuzluk ve motor ajitasyon durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Şizofreni tanısıyla birinci nesil antipsikotik tedavi başlanan 34 yaşındaki bir hasta, görüşme sırasında sürekli olarak bacaklarını sallamakta, sandalyesinde bir o yana bir bu yana yer değiştirmekte ve 'İçimde durduramadığım bir motor var, ne olur oturmamı istemeyin, çıldıracak gibi hissediyorum' şeklinde tarif edilemeyen bir iç gerginlikten yakınmaktadır.
Derin Analiz
Nöropsikiyatrik bağlamda akatizi, en sık dopamin reseptör antagonisti ilaçların (özellikle tipik antipsikotiklerin) kullanımına bağlı olarak ortaya çıkan ekstrapiramidal bir yan etkidir. Temel mekanizması, bazal gangliyalardaki nigrostriatal dopaminerjik yolların bloke edilmesi ve bunun sonucunda motor devrelerin modülasyonunun bozulmasıyla ilişkilendirilir. Klinik tabloda hastalar bacaklarında karıncalanma, gerginlik veya sürekli hareket etme ihtiyacı hissederler. Bu durum sıklıkla anksiyete veya ajitasyon ile karıştırılabilmekle birlikte, hastanın yaşadığı huzursuzluğun bedensel ve kas hareketleriyle hafifletilmeye çalışılan spesifik bir motor zorunluluk olmasıyla ayrışır.
Etimoloji
Antik Yunanca 'a-' (olumsuzluk, yokluk) ve 'kathizein' (oturmak) fiilinden türetilmiş olup, kelime anlamı olarak 'oturamazlık' durumunu ifade eder.
Karıştırmayın
Anksiyete bozuklukları ve huzursuz bacak sendromu (RLS) ile sıkça karıştırılır. Anksiyetede psikolojik bir korku ve endişe baskınken, akatizide primer olan fiziksel ve motor bir hareket etme zorunluluğudur. Huzursuz bacak sendromu ise çoğunlukla istirahat halindeyken ve gece saatlerinde ortaya çıkıp hareketle geçerken, akatizi günün her saatinde görülebilen genel bir ilaç kaynaklı motor huzursuzluktur.