Efrens Kopya
Efference Copy
Tanım
Motor sistemin kaslara gönderdiği hareket emrinin, beyin içinde bırakılan ikincil ve dahili bir kopyasıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Karanlık bir odada kendi elinizi kolunuza dokundurduğunuzda bunu hemen fark edersiniz ancak beyin bu dokunmanın kaynağının siz olduğunu efrens kopya sayesinde bildiği için şaşırmazsınız. Laboratuvar ortamında ise özel robotik kollar kullanılarak gecikmeli geri bildirim verildiğinde, deneklerin kendi hareketlerini dışsal bir etken olarak algıladığı gözlemlenmiştir.
Derin Analiz
Efrens kopya, motor kontrol ve duyusal algının kesişim kümesinde yer alan, bilişsel ve nörofizyolojik bir mekanizmadır. Organizma kaslarına hareket komutu (efferent sinyal) ilettiğinde, bu komutun bir kopyası eş zamanlı olarak duysal işleme merkezlerine (örneğin serebelluma) gönderilir. Bu sayede beyin, hareketin sonucunda oluşacak uyarıları önceden öngörür. Bu mekanizma, kendi kendimize yaptığımız hareketlerin yarattığı duyusal girdiler ile dış dünyadan gelen beklenmedik uyarıları ayırt etmemizi sağlar. Örneğin, bu sayede kendi kendimizi gıdıklayamayız; çünkü beyin efrens kopya aracılığıyla gıdıklama hareketinin duyusal sonucunu önceden hesaba katar ve sürprizi ortadan kaldırır. Şizofreni gibi bazı klinik tablolarda efrens kopya mekanizmalarındaki bozulmaların, hastaların kendi iç seslerini dışarıdan gelen yabancı sesler (işitsel hallüsinasyonlar) olarak algılamasına veya kendi hareketlerini dış bir iradenin kontrolünde sanmasına (sanrılar) yol açtığı öne sürülmektedir.
Etimoloji
Latince 'ex-' (dışarı) + 'ferre' (taşımak) fiilinden türetilen 'efferent' (merkezden kaçar, dışarı taşıyan) sıfatı ile İngilizce 'copy' (kopya) kelimesinin birleşiminden oluşmuştur.
Karıştırmayın
Corollary discharge (koroner deşarj) terimi genellikle eş anlamlı veya çok yakın bir üst kavram olarak kullanılır; ancak bazı literatürlerde koroner deşarj daha çok duyusal sistemlerin filtrelenmesine odaklanırken, efrens kopya daha geniş bir motor planlama ve içsel model bağlamını kapsar.