Eksaptasyon
Exaptation
Tanım
Bir canlının belirli bir işlev için evrimleşmiş anatomik veya davranışsal özelliğinin, zamanla tamamen farklı yeni bir işlev kazanması süreci.
Örnek Vaka / Uygulama
İnsan beynindeki Broca alanının dil evrimleşmeden önce el hareketleri ve taklit becerileri için evrimleştiği, daha sonra sözlü dil üretimi için eksaptasyona uğradığı hipotezi buna klasik bir örnektir.
Derin Analiz
Eksaptasyon, evrimsel biyoloji ve bilişsel bilimlerde teleolojik (amaçlı) evrim algısını kıran kritik bir mekanizmadır. Stephen Jay Gould ve Elisabeth Vrba tarafından literatüre kazandırılan kavram, doğanın sıfırdan organ veya işlev yaratmak yerine, eldeki biyolojik materyali (bricolage mantığıyla) yeniden yapılandırdığını gösterir. Bilişsel bilimler ve nörobiyoloji bağlamında, beynin mevcut nöral devrelerinin (örneğin okuma ve yazma gibi kültürel pratiklerin) orijinalde evrimleştikleri amaçtan bağımsız olarak yeni bilişsel kapasitelere hizmet etmesini açıklamakta sıklıkla kullanılır.
Etimoloji
Latince 'ex-' (dışarı, -den/-dan) + 'aptare' (uyarlamak, uygun hale getirmek) köklerinden türetilmiş olup, 'mevcut bir adaptasyonun farklı bir amaca yönlendirilmesi' anlamını taşır.
Karıştırmayın
Adaptasyon (uyarlanma) ile sıklıkla karıştırılır; adaptasyon bir özelliğin orijinal seçilim baskısıyla belirli bir işlevi yerine getirmesini ifade ederken, eksaptasyon bu işlevin sonradan radikal biçimde değişmesini kapsar.