Epifenomen
Epiphenomenon
Tanım
Bir sürecin ikincil ürünü olan ve temel sürece hiçbir nedensel etkisi ya da geri bildirimi bulunmayan ikincil olgu.
Örnek Vaka / Uygulama
Buharlı eski bir lokomotifin çıkardığı yüksek ses ve duman, trenin hareket etmesini sağlayan mekanizmanın kaçınılmaz birer çıktısıdır; ancak ne duman ne de ses trenin raylar üzerinde ilerlemesine herhangi bir katkı sunar veya süreci yönlendirir. Zihin-beden bağlamında bilinç de benzer şekilde nöronal ateşlemelerin işlevsel olmayan bir yan ürünü olarak ele alınır.
Derin Analiz
Felsefe, zihin felsefesi ve bilişsel bilimlerde epifenomen, birincil bir fiziksel veya biyolojik mekanizmanın kaçınılmaz çıktısı olarak ortaya çıkan ancak sistemin işleyişine yön verme gücü olmayan olayları ifade eder. Örneğin, bu perspektife göre bilinçli zihinsel durumlar beyin aktivitesinin bir ürünüdür, ancak zihnin kendisi bedensel veya nörolojik süreçler üzerinde nedensel bir güce sahip değildir. İstatistiki modellemede ise, ana değişkenler arasındaki gerçek ilişkiyi yansıtmayan, sadece ortak bir nedenden ötürü eş zamanlı beliren yanıltıcı korelasyonları tanımlamakta kullanılır.
Etimoloji
Antik Yunanca 'epi-' (üstünde, ek olarak) + 'phainomenon' (görünen şey, olgu) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Somut nedensel faktörler ve ara değişkenler (mediator variables) ile sıklıkla karıştırılır. Epifenomenin temel farkı, sistemin çıktısını etkileme yeteneğinden tamamen yoksun, pasif bir gölge fenomen olmasıdır.