Gecikmiş Geri Bildirim
Delayed Feedback
Tanım
Motor hareketleri yönlendirmek ve izlemek amacıyla duyulardan gelen geri bildirimin zamansal olarak geciktirilmesi olgusudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir psikofizyoloji laboratuvarında katılımcından mikrofona konuşması istenir; ancak ses kulaklığa 200 milisaniye gecikmeyle yansıtılır. Bu küçük zaman gecikmesi, katılımcının akıcı bir şekilde cümle kurmasını engeller, kelimeleri uzatmasına ve konuşma hızının belirgin şekilde yavaşlamasına yol açar.
Derin Analiz
Nöromotor kontrol ve bilişsel süreçler, duyusal-motor döngünün eşzamanlılığına (sensorimotor synchronization) dayanır. Beyincik (cerebellum) ve somatosensoriyel korteks, planlanan motor eylemlerin duyusal sonuçlarını 'efferent kopya' (efference copy) mekanizmasıyla önceden tahmin eder. Gecikmiş geri bildirim koşulunda, dışarıdan veya içeriden gelen duyusal girdi (işitsel, görsel veya proprioseptif) ile motor komut arasındaki zaman aralığı bozulur. Bu durum, beyinde öngörülen duyusal sonuç ile gerçekleşen duyusal girdi arasında bilişsel ve nöral bir uyumsuzluğa yol açarak karar verme süreçlerini ve davranışsal akıcılığı sekteye uğratır. Özellikle konuşma üretimi sırasında yaşanan gecikmiş işitsel geri bildirim (delayed auditory feedback - DAF), konuşma hızının düşmesine, kekemelik benzeri duraksamalara ve fonolojik işlemleme bozukluklarına neden olur.
Etimoloji
İngilizce 'delay' (geciktirmek, ertelemek, Orta İngilizce 'delaien') ve 'feedback' (geri bildirim, besleme; 'feed' [beslemek] + 'back' [geri] kelimelerinin birleşiminden oluşan sibernetik kökenli terim)
Karıştırmayın
DuyusalYoksunlaşma (sensory deprivation) ve Motor Programlama Hatası (motor programming error). Temel fark, burada duyuların tamamen ortadan kalkması değil, sadece zamansal gecikmeye (latency) uğramasıdır.