Gelişimsel Konuşma Apraksisi
DAS
Tanım
Çocukluk çağında ortaya çıkan, çocuğun konuşma organlarında felç veya zayıflık olmamasına rağmen, beyinden konuşma kaslarına iletilen motor planların ve komutların koordine edilememesiyle karakterize nörogelişimsel bir konuşma bozukluğudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Yedi yaşındaki bir çocuk, 'dondurma' kelimesini söylemek istediğinde doğru sesleri bildiği ve kaslarında herhangi bir felç veya tonus kaybı olmadığı halde, dili ve dudakları hedef konuma getiren motor dizilimi eşzamanlı olarak planlayamaz. İlk denemede 'don-du-ma', ikincisinde 'dondur-ma-ya', üçüncü denemede ise tamamen farklı bir ses kombinasyonu üretebilir.
Derin Analiz
Gelişimsel Konuşma Apraksisi (DAS), primer olarak motor planlama ve programlama süreçlerindeki nörolojik bir kusurdan kaynaklanır. Konuşma üretimi; soyut dilsel formülasyonun, konuşma organlarının (dil, dudak, damak) hassas ve zamanlanmış hareket dizilerine dönüştürülmesini gerektirir. DAS tanısı alan bireylerde, bu motor programların oluşturulmasında ve ardışık olarak yürütülmesinde (motor programming deficits) aksama görülür. Artikülasyon bozukluklarından farklı olarak, hata tutarsızlığı en belirgin klinik göstergesidir; birey aynı kelimeyi arka arkaya söylerken her defasında farklı sesletim hataları yapabilir. Ayrıca sesli harf distorsiyonları, prosodik (vurgu, tonlama) bozukluklar ve istemli konuşma hareketlerini başlatmada zorluk (oral apraksi bulguları) tabloya eşlik eder. Nörogörüntüleme çalışmaları, sol hemisferdeki motor konuşma alanları ile bazal ganglionlar arasındaki sinaptik ve yapısal bağlantı bozukluklarına işaret etmektedir.
Etimoloji
İngilizce 'Developmental Apraxia of Speech' ifadesinin akronimidir. 'Developmental' (Gelişimsel) Latince 'de-' (aşağı/uzaklaşma) + 'volvere' (açmak, sarmak) kökünden; 'Apraxia' Yunanca 'a-' (olumsuzluk eki) + 'pragma' (eylem, iş) kelimelerinden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Fonolojik Bozukluk (seslerin zihinsel temsilinde hata varken DAS'ta motor planlamada hata vardır) ve Dizartri (kas zayıflığı veya felci nedeniyle konuşma bozulması, DAS'ta ise kaslar sağlamdır ancak motor koordinasyon kusurludur).