Genotip-çevre Etkileri
Genotype–environment Effects
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
Yüksek düzeyde müzikal yetenekle (genotip) dünyaya gelmiş bir çocuğun, anne ve babasının evde sürekli enstrüman çalması ve onu müzik kursuna yazdırması 'pasif etki'dir; bu çocuğun sınıfta öğretmeninin dikkatini çekip sürekli solo performanslar için teşvik edilmesi 'evokatif etki'dir; büyüdüğünde ise kendi iradesiyle okulun orkestrasına katılması ve müzisyen arkadaş çevreleri edinmesi 'aktif etki'ye örnektir.
Derin Analiz
1983 yılında Sandra Scarr ve Kathleen McCartney tarafından formüle edilen bu model, geleneksel doğa-çevre (nature-nurture) ikiliğini aşarak genetik ve çevresel faktörlerin dinamik bir etkileşim içinde olduğunu savunur. Model, etkileri pasif, uyarıcı (evokatif) ve aktif olmak üzere üç alt kategoride inceler. Pasif etkiler, biyolojik ebeveynlerin hem genleri hem de genetik eğilimlerine uygun ev ortamını aynı anda sağlamasıyla ortaya çıkar. Evokatif etkiler, bireyin genetik temelli özellikleri (örneğin mizaç veya zeka) nedeniyle çevresindekilerden belirli tepkiler almasını tetikler. Aktif etki (niş seçimi) ise bireyin genetik yapısına uygun çevreleri, etkinlikleri ve arkadaş gruplarını aktif olarak arayıp bulması sürecidir. Bu mekanizmalar, fenotipik gelişimin sadece dışsal girdilerin bir ürünü olmadığını, aynı zamanda bireyin kendi gelişim yörüngesini aktif olarak manipüle ettiğini gösterir.
Etimoloji
Karıştırmayın
Genotip-çevre korelasyonu (rGE) ile sıklıkla karıştırılır; ancak buradaki etkiler kavramsal olarak genetiğin deneyimi ve çevresel maruziyeti nasıl yönlendirdiğinin türevsel mekanizmalarını daha geniş bir perspektifte ele alır.