Geriye Doğru Yer Değiştirme
Backward Displacement
Tanım
Parapsikoloji deneylerinde katılımcının tahmininin günkü hedef yerine bir önceki denemenin sonucuyla eşleşmesi durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Zener kartları kullanılan bir durugörü deneyinde, katılımcı 5. denemedeki kartın ne olduğunu tahmin etmesi gerekirken, 4. denemede açılan kartın sembolünü söyler ve bu durum tüm test serisi boyunca istatistiksel olarak anlamlı bir patern oluşturursa, geriye doğru yer değiştirme gözlenmiş olur.
Derin Analiz
Parapsikolojik test protokollerinde, özellikle Zener kartları gibi standart uyaranların kullanıldığı durumlarda, bilişsel veya zamansal bir senkronizasyon kayması olarak incelenir. Katılımcıların anlık olarak hedeflenen uyaranı (current trial) bilmek yerine, zamansal olarak hemen öncesindeki hedefi (previous trial) bildikleri yönünde istatistiksel sapmalar gözlemlendiğinde bu kavram devreye girer. Yöntemsel olarak, bu etkinin tutarlı ve sistematik bir şekilde tekrar etmesi, literatürde geriye dönük biliş veya algı olarak bilinen 'retrokognisyon' lehine bir kanıt olarak değerlendirilir. Ancak deneysel metodoloji ve istatistiksel kontroller açısından bu tür bulgular, tipik olarak artefaktlar, veri manipülasyonu veya tesadüfi dağılım sapmaları bağlamında ele alınır.
Etimoloji
İngilizce 'backward' (geriye doğru) ve 'displacement' (yer değiştirme, kaydırma) kelimelerinin birleşiminden oluşan, deneysel parapsikoloji literatürüne ait bir bileşik terimdir.
Karıştırmayın
İleriye doğru yer değiştirme (forward displacement) - katılımcının sonraki denemenin sonucunu tahmin etmesi; ve tesadüfi isabet (chance hit).