Kafa Yönü Hücresi
Head-direction Cell
Tanım
Canlının kafasının uzaydaki yönelimine bağlı olarak belirli bir açısal doğrultuda aksiyon potansiyeli üreten özel bir nöron sınıfıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir kemirgen, dairesel bir arenada serbestçe dolaşırken, elektrofizyolojik kayıt cihazları (tetrototlar) hayvanın kafasının sadece kuzeybatı yönüne baktığı milisaniyelerde entorhinal korteksteki belirli nöron kümesinin yoğun elektriksel aktivite (ateşleme) sergilediğini, farklı yönlere yöneldiğinde ise bu aktivitenin sessizleştiğini gösterir.
Derin Analiz
Kafa yönü hücreleri, memelilerin içsel pusula sisteminin temel yapı taşlarını oluşturur. Bu nöronlar; talamus, mamiller cisimler, entorhinal korteks ve subikulum gibi limbik ve medial temporal lob devrelerinde yoğunlaşmıştır. Her bir kafa yönü hücresinin 'tercih edilen bir yönü' (preferred firing direction) bulunur; yani hayvan kafasını spesifik bir azimut açısına çevirdiğinde maksimum deşarj oranına ulaşır. Sistem, vestibüler labirentten gelen hareket ve denge sinyalleri, proprioseptif geri bildirimler, motor komutlar ve görsel çevresel ipuçlarıyla dinamik olarak kalibre edilir. Bu entegre aktivite, hipokampal yer hücreleriyle (place cells) iş birliği yaparak canlının bilişsel harita (cognitive map) oluşturmasını ve uzaysal navigasyonunu kusursuz bir şekilde yönetmesini sağlar.
Etimoloji
İngilizce 'head' [baş] + 'direction' [yön, istikrar] sözcükleri ile Latincede 'hücre' anlamına gelen 'cella' kelimesinin birleşiminden oluşan bileşik bir nörobiyolojik terimdir.
Karıştırmayın
Yer hücreleri (place cells) ile sıklıkla karıştırılır; yer hücreleri hayvanın odada *nerede* (konum) bulunduğuna duyarlıyken, kafa yönü hücreleri *hangi yöne* baktığını kodlar. Izgara hücreleri (grid cells) ise mekanda periyodik metrik koordinat sistemini sağlar.