Karşılıklı Bağımlılık Kuramı
İnterdependence Theory
Tanım
Bireyler arası sosyal etkileşimlerin ve ilişkilerin, her bir kişinin elde ettiği sonuçların diğerinin eylemlerine karşılıklı olarak dayanması temeli üzerine incelendiği sosyal psikoloji yaklaşımı.
Örnek Vaka / Uygulama
Uzun süreli bir ilişkide partnerlerden birinin kariyer odaklı şehir dışı teklifi alması durumunda, karşılıklı bağımlılık kuramı işletilir. Karar sadece bireyin kendi kazancına değil, ortak sonuç matrisine ve diğerinin bu durumdan göreceği zarara/faydaya endekslenir. Çift, mevcut tatmin düzeylerini alternatif durumlarla kıyaslayarak bir müzakere sürecine girer.
Derin Analiz
1959 yılında John W. Thibaut ve Harold H. Kelley tarafından geliştirilen bu kuram, sosyal alışveriş teorilerinin en rafine uzantılarından biridir. Temel varsayımı, bireylerin ilişkilerindeki karar alma süreçlerini ve davranış kalıplarını belirlerken 'sonuç matrisleri' kullandığıdır. Kuram, kişilerin mevcut ilişkisel çıktılarını kendi içsel standartları (karşılaştırma düzeyi ve alternatiflerin karşılaştırma düzeyi) ile kıyasladığını öne sürer. Bireyin deneyimi bu standartların altına düştüğünde, ilişkisel dinamikleri değiştirmek, partneri manipüle etmek veya ilişkiden ayrılmak üzere harekete geçme olasılığı artar. Nörobiyolojik düzlemde ise bu süreç, ödül sistemleri, dopaminerjik beklenti hataları ve sosyal biliş ağlarının ortak işleyişiyle rezonans halindedir.
Etimoloji
Latince 'inter-' [arasında, karşılıklı] + 'dependere' [dayanmak, asılı olmak] fiillerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Sosyal Değişim Teorisi (daha geniş bir şemsiye kavramdır; karşılıklı bağımlılık kuramı ise bu değişimin yapısal ve durumsal mekanizmalarına odaklanır) ve Bağlanma Kuramı (duygusal ve gelişimsel kökenlere odaklanırken, bu kuram yapısal ve anlık etkileşim matrislerini inceler).