Kataliz
Catalysis
Tanım
Bir kimyasal reaksiyonun aktivasyon enerjisini düşürerek hızını artıran ve reaksiyon sonunda harcanmadan çıkan sürecin bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
İnsan vücudunda karaciğerde üretilen katalaz enzimi, hücreler için toksik olan hidrojen peroksiti son derece hızlı bir şekilde su ve oksijene ayrıştırır. Bu biyolojik kataliz olmasa, hücresel metabolizma atıkları kısa sürede oksidatif hasara ve hücre ölümüne yol açardı.
Derin Analiz
Kataliz mekanizması, reaktanların geçiş durumuna ulaşması için gereken potansiyel enerji bariyerini alternatif bir reaction path (tepkime yolu) sunarak aşağı çeker. Termodinamiğin ikinci yasasına göre bir reaksiyonun denge sabitini değiştirmez; yalnızca dengeye ulaşma süresini kısaltır. Biyolojik sistemlerde enzimler, psikofarmakolojide nörotransmitter sentezini ve yıkımını modüle eden moleküler yapılar bu prensiple işlev görür. Nörokimyasal süreçlerin hızı ve etkinliği, hücresel düzeydeki katalitik mekanizmaların kusursuz işleyişine doğrudan bağımlıdır.
Etimoloji
Antik Yunanca 'kata-' (aşağıya, tamamen) ve 'lysis' (çözülme, parçalanma) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. Terim, kimyasal bağların çözülmesini hızlandıran süreçleri tanımlamak üzere ilk kez 19. yüzyılda Jöns Jacob Berzelius tarafından literatüre kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Katalizör ile karıştırılır; kataliz gerçekleşen sürecin adı veya olgnesiyken, katalizör bu süreci sağlayan kimyasal ajandır. Ayrıca reaktif tüketimi ile karıştırılır; katalizör reaksiyona girer ancak net tepkimede tükenmez.