Kronoterapi
Chronotherapy
Tanım
Sirkadiyen ritim uyku bozukluklarını tedavi etmek amacıyla, uyku vaktinin sistematik olarak (faz gecikmeleri yoluyla) istenen zamana yaklaşana dek kademeli olarak kaydırılması yöntemi.
Örnek Vaka / Uygulama
Sabahları saat 08:00'den önce uyanamayan ve gece ancak 04:00'te uyuyabilen bir üniversite öğrencisine uygulanan kronoterapide, terapist hastanın yatış saatini ilk gün 06:00'ya, sonraki gün 09:00'a, ardından 12:00'ye kaydırarak saati tamamen dolaştırıp gece 23:00'te uyuyabileceği noktaya sabitlemesini sağlar.
Derin Analiz
Kronoterapi, insan vücudunun içsel saat mekanizmasını (suprasiyazmatik çekirdek eksenli sirkadiyen pacemaker) yeniden kalibre etmek için tasarlanmış davranışsal ve kronobiyolojik bir müdahaledir. Özellikle Gecikmiş Uyku Fazı Sendromu (Delayed Sleep Phase Syndrome - DSPS) vakalarında, hastanın doğal uyku eğilimine direnç göstermek yerine, uyku saatini her gün belirli bir miktar (genellikle 2-3 saat) ileri alarak saatin 24 saatlik döngü etrafında tam bir tur dönmesini ve istenen uyku-uyanıklık penceresine oturtulmasını sağlar. Biyolojik saat günde sadece sınırsız bir esnekliğe sahip olmadığından, bu faz kaydırma süreci yüksek düzeyde hasta uyumu ve hassas takip gerektirir.
Etimoloji
Yunanca 'chronos' [zaman] ve 'therapeia' [tedavi/bakım] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Işık terapisi (phototherapy) ile karıştırılır; ışık terapisi sirkadiyen fazı kaydırmak için dışsalfotik uyaran kullanırken, kronoterapi doğrudan davranışsal uyku-uyanıklık programının kaydırılmasına odaklanır.