Mekanizmalar Kuramı
Mechanistic Theory
Tanım
Psikolojik süreçlerin ve davranışların, tıpkı fiziksel makineler gibi mekanik ve fizyolojik yasalarla açıklanabileceğini öne süren epistemolojik ve metodolojik yaklaşım.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir nöropsikoloğun, bir bireyin karar verme sürecini incelerken bu davranışı bütüncül bir niyet olarak ele almak yerine, prefrontal korteksteki nöronal ateşleme oranları, sinaptik iletim hızları ve bu süreçleri yöneten kimyasal geri bildirim döngüleri üzerinden matematiksel bir modelle açıklığa kavuşturması mekanistik kuramın tipik bir örneğidir.
Derin Analiz
Mekanistik kuram, Descartes'ın Kartezyen düalizminden ve Newton fiziğinin determinist evren anlayışından beslenir. Bilişsel ve davranışsal bilimlerde, insan zihnini ve eylemlerini parçalarına ayrılarak incelenebilecek karmaşık bir bilgi işleme makinesi olarak ele alır. İndirgemecilik (reductionism) ilkesine dayandığı için, yüksek düzeyli psikolojik fenomenleri daha alt düzeydeki nörofizyolojik veya biyokimyasal temellere indirgeyerek açıklar. Bu yaklaşım, kontrollü laboratuvar deneylerinin ve nicel modellemelerin gelişimine zemin hazırlarken, bilinç ve özgür irade gibi nitel deneyimlerin tam olarak açıklanamaması nedeniyle epistemolojik açıdan eleştirilere de maruz kalmaktadır.
Etimoloji
Fransızca 'mécanisme' [makine düzeneği] ve Yunanca 'mēchanḗ' [alet, makine] kelimelerinden türetilmiş olup, Latince 'theoria' [inceleme, düşünce] sözcüğüyle birleşmiştir.
Karıştırmayın
Organismik kuram (organismal theory); mekanistik yaklaşım insanı makine gibi parçalara ayırarak incelerken, organismik yaklaşım sistemi bölünmez, bütüncül ve kendi kendini organize eden canlı bir yapı olarak ele alır.