Merkezleme
Centration
Tanım
Piaget'nin bilişsel gelişim kuramında, işlem öncesi dönemdeki çocukların bir durumun veya nesnenin birden fazla boyutu yerine yalnızca tek bir belirgin özelliğine odaklanma eğilimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Beş yaşındaki Elif'e özdeş iki bardakta eşit miktarda limonata sunulur. Bardaklardan birindeki limonata daha kısa ve geniş bir bardağa, diğeri ise uzun ve dar bir bardağa boşaltılır. Elif'e hangisinde daha çok limonata olduğu sorulduğunda, uzun bardağı gösterir çünkü dikkati yalnızca sıvının ulaştığı 'yükseklik' seviyesinde merkezlenmiştir; bardağın genişliğini dikkate alamaz.
Derin Analiz
Jean Piaget'nin bilişsel gelişim kuramının işlem öncesi evresine (yaklaşık 2-7 yaş) içkin olan merkezleme, çocuğun zihinsel operasyonları henüz 'tersine çevirebilme' (reversibility) yetisi kazanmamış olmasından kaynaklanır. Örneğin, aynı miktardaki su daha ince ve uzun bir bardağa döküldüğünde çocuk, suyun miktarının korunduğunu (korunum ilkesi) kavrayamaz; bunun yerine yalnızca bardağın yüksekliğine odaklanarak suyun 'daha çok' olduğunu iddia eder. Dikkatin çok boyutlu bir problem üzerinde esnek bir şekilde dağıtılamaması, algının en baskın görsel ipucu tarafından domine edilmesiyle sonuçlanır. Bu durum, mantıksal çıkarsamalardan ziyade algısal görünüme dayalı yargılamaların hakimiyetini gösterir.
Etimoloji
Latince 'centrum' (merkez, odak noktası) sözcüğünden türetilmiş olup, bilişsel süreçlerde dikkatin tek bir noktaya kilitlenme durumunu ifade eder.
Karıştırmayın
Merkezden kaçış (Decentration) ile karıştırılır; merkezden kaçış çocuğun bir durumun birden fazla yönünü aynı anda hesaba katabilmesini ifade ederken, merkezleme bu becerinin henüz kazanılmadığı tek boyutlu odaklanma halidir.