Pelteklik
Lisp
Tanım
Dilin yanlış konumlanması veya artikülasyon mekanizmasındaki anatomik bozukluklar nedeniyle sibilant seslerin hatalı üretilmesiyle karakterize edilen konuşma bozukluğu.
Örnek Vaka / Uygulama
Yedi yaşındaki bir danışanın, 's' harflerini telaffuz ederken dilini üst ve alt kesici dişlerinin arasına ('interdental' form) itmesi nedeniyle konuşmasının akustik olarak /th/ sesine kayması ve bunun sosyal ortamlarda akran iletişimini kısıtlaması.
Derin Analiz
Pelteklik, konuşma terapisi ve nörodilbilim literatüründe temel olarak artikülasyon bozuklukları altında incelenir. Özellikle /s/, /z/, /ʃ/ ve /ʒ/ gibi sibilant (sürtünmeli-dişsil) seslerin üretiminde, hava akımının dişler ve alveolar kavisle olan hidrodinamik etkileşiminin bozulması söz konusudur. İnterdental, dental, lateral ve palatal olmak üzere dört ana formda sınıflandırılır. Lateral pelteklikte, dilin yan taraflarının serbest kalmasıyla salivasyonun havayla karışarak 'ıslak' bir akustik form oluşturması, motor planlama ve kas koordinasyonundaki özgül sapmaları işaret eder. Etiyolojide genetik yatkınlıklar, erken çocukluk dönemindeki uzun süreli emme alışkanlıkları, maloklüzyonlar (çene kapanış bozuklukları) veya işitsel geri bildirimdeki ince ayrımların işlenememesi rol oynar.
Etimoloji
Eski İngilizce 'wipsian' veya ses taklitçisi kökenlerden evrilen, sibilant seslerin kusurlu telaffuzunu nitelendiren Cermen kökenli bir fonetik terim.
Karıştırmayın
Konuşma apraksisi (motor planlama eksikliği) ve disatri (nörolojik kas zayıflığı); pelteklik ise doğrudan artikülatörlerin hatalı yerleşimine bağlı fonetik bir kusurdur.