Şaşırtıcılık
Surprisingness
Tanım
Psikolojik estetik bağlamında, bir sanat eserinin bireyin beklentilerini ne ölçüde boşa çıkardığının veya doğruluk oranını ne kadar sarstığının ölçüsüdür.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir müze ziyaretçisinin klasik dönem simetrisine ve perspektif kurallarına tamamen bağlı bir resim sergisini gezerken, birdenbire avant-garde, yerçekimi kurallarına meydan okuyan ve figürlerin anatomik bütünlüğünün bozulduğu bir enstalasyonla karşılaşması ve bu an yaşadığı ani bilişsel duraksama ile beklenti kırılması durumudur.
Derin Analiz
Psikolojik estetik ve bilişsel bilimler literatüründe şaşırtıcılık, algısal şema uyumsuzluğu ile doğrudan ilişkilidir. Birey çevresini anlamlandırmak için sürekli tahmin modelleri (predictive coding) üretir. Sanat eserleri karşısında bu tahminler yıkıldığında veya beklenmedik bir örüntüyle karşılaşıldığında, bilişsel sistem bir ihlal (violation) algılar. Bu durum, dopaminerjik sistemin ödül mekanizmalarını harekete geçirerek estetik hazzı veya merakı tetikler. İstatistiksel olarak, olasılık teorisindeki düşük olasılıklı olayların bilgi değerinin (shannon entropisi) yüksek olması gibi, şaşırtıcılık düzeyi yüksek olan sanatsal uyarıcılar da zihinsel işlemleme kapasitesini daha yoğun meşgul eder ve bellekte kalıcılığı artırır.
Etimoloji
İngilizce 'surprise' (şaşırtmak, ani bir şeyle karşılaştırmak) fiilinden türetilmiş olup kökeni Eski Fransızca 'surprendre' (üstünden gelmek, yakalamak, şaşırtmak) kelimesine dayanmaktadır.
Karıştırmayın
Yenilik (novelty) genellikle uyarıcının tamamen yabancı olmasıyla ilgiliyken, şaşırtıcılık mevcut beklentilerin aktif olarak boşa çıkarılması sürecidir.
Keşfetmeye Devam Edin
Psikolojik Estetik
Psikolojik Estetik
Psychological Aesthetics
Güzel olanın algılanması, sanat eserlerine, müziğe ve doğaya verilen bilişsel, duygusal tepkiler ile bu deneyimleri şekillendiren altta yatan psikolojik süreçleri inceleyen bilim dalıdır.
İncele
Bilişsel Çelişki
Bilişsel Çelişki
Cognitive Dissonance
Bilişsel sistemdeki iki veya daha fazla inanç, tutum veya davranış arasında tutarsızlık olduğunda ortaya çıkan ve bireyde güçlü bir motivasyonel gerilim yaratan hoş olmayan psikolojik durum.
İncele