Serbest Seyreden Ritim
Free-running Rhythm
Tanım
Dışsal zaman vericilerin (zeitgeber) yokluğunda, organizmanın içsel sirkadiyen saatinin kendi doğal frekansında işleyişini sürdürdüğü biyolojik salınım.
Örnek Vaka / Uygulama
Yer altındaki bir mağarada veya saat, pencere ve dış dünya ile hiçbir temasın olmadığı özel bir laboratuvar odasında haftalarca yaşayan bir katılımcının, kendi doğal uyku-uyanıklık döngüsünün yavaşça kayması. Katılımcı her gün yaklaşık 25 dakikalık gecikmelerle uyumaya başlar ve dış dünya saatinden tamamen bağımsız, kendi içsel 'gün' döngüsünü yaşar.
Derin Analiz
Serbest seyreden ritim, kronobiyoloji ve nörobiyoloji bağlamında, suprakiazmatik çekirdeğin (SCK) endojen osilatör özelliklerinin dış ipuçlarından bağımsız olarak nasıl çalıştığını inceler. İnsanlar ve diğer memeliler üzerinde yapılan zamansızlaştırma (temporal isolation) deneylerinde, dış ışık-karanlık döngüsü kaldırıldığında sirkadiyen periyodun tam 24 saat değil, ortalama 24.2 ila 24.5 saat arasında değiştiği gözlemlenmiştir. Bu durum, endojen biyolojik saatin Dünya'nın dönme süresinden çok, genetik olarak kodlanmış yaklaşık bir periyoda (tau) sahip olduğunu ampirik olarak kanıtlar.
Etimoloji
İngilizce 'free' (bağımsız, serbest) ve 'run' (koşmak, işlemek) fiilinden türetilen 'free-running' (serbest çalışan/seyreden) ile Latince 'rhythmus' (düzenli akış, ölçülü hareket) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Sirkadiyen ritim (genel 24 saatlik döngüleri ifade eder; serbest seyreden ritim ise bunun dış etkilerden arındırılmış özel bir alt durumudur) ve Faz tepki eğrisi (entrainment mekanizmalarını inceler).