Sosyal İlişkiler Konvoy Modeli
Convoy Model Of Social Relations
Tanım
Bireyin yaşam boyu çevresini saran, yakınlık derecelerine göre eş merkezli üç halka şeklinde organize olmuş sosyal ilişkiler ağının gelişimsel ve yapısal değişimini inceleyen teorik çerçeve.
Örnek Vaka / Uygulama
72 yaşındaki emekli bir bireyin, eşinin kaybı sonrası iç halkasındaki sosyal desteğin (çocukları ve torunları) nasıl mobilize olduğunu, orta halkadaki eski iş arkadaşlarının ise zamanla dış halkaya kayarak yerini yeni hobi arkadaşlarma bıraktığının gözlemlenmesi.
Derin Analiz
Robert L. Kahn ve Toni C. Antonucci tarafından geliştirilen bu model, sosyal ilişkilerin statik olmadığını, aksine bireyin yaşam döngüsü boyunca dinamik bir konvoy (refakatçi grubu) gibi evrildiğini savunur. Modelin merkezinde birey yer alır ve bu bireyi çevreleyen üç hayali konsentrik halka bulunur. En içteki halka en yüksek düzeyde yakınlık ve duygusal destek sunan (genellikle çekirdek aile ve en yakın arkadaşlar) kişileri içerirken; orta ve dış halkalar sırasıyla daha az yakın ancak işlevsel olarak önemli (akrabalar, iş arkadaşları, komşular) bağları barındırır. Yaşlanma sürecinde bu konvoyun bileşimi değişebilir; dış halkalardaki geçirgenlik artarken, iç halkadaki bağlar çekirdeği koruma motifiyle daha dirençli hale gelebilir. Sosyoemotional seçicilik teorisiyle uyumlu biçimde, bireyler yaş aldıkça daha az ancak daha nitelikli sosyal ilişkilere yatırım yapma eğilimi gösterirler.
Etimoloji
İngilizce 'convoy' (refakatçi konvoyu, koruma filosu - kökeni Eski Fransızca 'convoier') ve 'model' (Latince 'modulus' [küçük ölçü, kalıp]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Sosyal Destek Ağı (daha çok anlık işlevsel yardıma odaklanır, konvoy modeli ise yaşam boyu yapısal değişimi ve hiyerarşiyi baz alır) ve Sosyoemotional Seçicilik Teorisi (motivasyonel yönelime odaklanır, konvoy modeli ise ilişkilerin topografik yapısını haritalandırır).