Sözcüksel Seçilim Kuralları
Lexical-selection Rules
Tanım
Hangi sözcüklerin hangi cümle yapıları içinde yer alabileceğini belirleyen dilbilgisel ve sözdizimsel kısıtlamalar bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
'Gülümsemek' (smile) fiili geçişsiz bir eylem olduğudur; dolayısıyla 'Ahmet kediyi gülümser' cümlesi sözcüksel seçilim kurallarını ihlal ettiği için zihinsel sözlük (mental lexicon) tarafından anında geçersiz bir sözdizim olarak etiketlenir ve reddedilir.
Derin Analiz
Üretici dilbilgisi (generative grammar) çerçevesinde, sözcüksel seçilim kuralları (s-selection), sözcüklerin anlamsal özellikleri ile sözdizimsel (syntactic) çerçeveleri arasındaki katı arayüzü yönetir. Örneğin, geçişsiz (intransitive) fiiller doğrudan nesne (direct object) alma kapasitesinden yoksun olduğundan, bu kurallar o fiilin tümce içindeki olası yapısal konumlarını sınırlar. Bilişsel bilimler ve psikolinguistik açısından bakıldığında, bu kurallar insan beyninin anlık dil üretim (language production) ve ayrıştırma (parsing) mekanizmalarında, yanlış yapılandırılmış yapıları henüz fonolojik aşamaya gelmeden, sözdizimsel işlemcide filtreleyen nörolojik işlem maliyetlerini ve işlemleme kısıtlarını yansıtır.
Etimoloji
Latince 'lexicalis' (sözcüğe ait, < Yunanca 'lexis' [kelime, söz]) + Latince 'selectio' (seçme, ayırt etme < 'seligere' [seçip ayırmak]) + İngilizce 'rule' (kural, yasa).
Karıştırmayın
Sözdizimsel kısıtlamalar (syntactic constraints) ile sıklıkla karıştırılır; ancak sözcüksel seçilim kuralları doğrudan kelimenin kendi özelliklerinden (anlamsal ve yapısal değerliklerinden) doğarken, genel sözdizim kuralları daha geniş cümle yapısı kurallarını kapsar.
Keşfetmeye Devam Edin
Üretici Dilbilgisi
Generative Grammar
Sınırlı sayıda kural ve ilke kullanarak bir dildeki sonsuz sayıda gramatik cümleyi türetmeyi amaçlayan bilişsel dilbilim yaklaşımıdır.
İncele
Zihinsel Sözlük
Mental Lexicon
Bir bireyin hafızasında yer alan, kelimelerin anlamlarını, fonolojik özelliklerini, morfolojik yapılarını ve sözdizimsel kategorilerini depolayan zihinsel veritabanı.
İncele