Varyete
Variety
Tanım
Biyolojik taksonomide tür içi alt sınıflandırmayı, dilbilimde ise standart dilden belirgin şekilde ayrılan bölgesel veya sosyokültürel dil versiyonlarını ifade eden kavram.
Örnek Vaka / Uygulama
Evcil köpek ırklarının (Canis lupus familiaris) fiziksel ve mizaçsal çeşitliliği biyolojik varyeteye kusursuz bir örnektir; genetik olarak çiftleşip verimli yavrular üretebilmelerine rağmen morfolojik olarak belirgin şekilde ayrışırlar. Dilbilimde ise, aynı ulusal dilin iki farklı coğrafi bölgede fonetik ve lexical (sözcüksel) sapmalarla konuşulması dilsel varyete örneğidir.
Derin Analiz
Varyete kavramı, disiplinler arası bir perspektifle iki ana eksende incelenir. Biyolojik bağlamda, türlerin genetik havuzunun korunmasına rağmen fenotipik düzeyde gözlenen minör varyasyonları kapsar; bu varyantlar verimli döl oluşturma yeteneğini engellemez. Dilbilim ve sosyolinguistik düzlemde ise 'variety', dilin fonolojik, morfolojik veya sözdizimsel açıdan standart formdan sap gösteren, coğrafi (lehçe/ağız) ya da sosyokültürel (sosyolekt) dinamiklerle biçimlenen görünür biçimlerini nitelendirir. Davranış bilimleri ve psikolingusitik araştırmalarda, bireylerin bilişsel esnekliklerini ve dil edinimi süreçlerindeki adaptasyon becerilerini incelemek adına kritik bir bağımsız değişkendir.
Etimoloji
Latince 'varietas' (çeşitlilik, farklılık) kökünden türetilmiş olup, 'varius' (çeşitli, değişgen) sıfatına dayanmaktadır.
Karıştırmayın
Biyolojide 'tür' (species) veya 'alt tür' (subspecies) kavramlarıyla; dilbilimde ise 'diyalekt' (dialect) ve 'kayıt' (register) terimleriyle karıştırılır. Ayrım noktası, varyetenin üreme bariyeri oluşturmayacak kadar minör genetik farklılıklar içermesi veya dilbilimde standart formun ötesindeki tüm pratikleri kapsamasıdır.
Keşfetmeye Devam Edin
Sosyolekt
Sosyolekt
Sociolect
Belirli bir sosyal sınıfın, meslek grubunun, yaş kümesinin veya demografik topluluğun kendine özgü dil kullanımı ve diyalekt biçimi.
İncele
Fenotip
Fenotip
Phenotype
Bir organizmanın genetik yapısı ile çevresel faktörlerin etkileşimi sonucunda ortaya çıkan gözlemlenebilir fiziksel, biyokimyasal ve davranışsal özelliklerinin tamamı.
İncele
Taksonomi
Taksonomi
Taxonomy
Nesnelerin, olguların veya kavramların hiyerarşik veya mantıksal gruplar halinde organize edilmesini sağlayan sınıflandırma bilimi ve şemasıdır.
İncele