Yalancı Neden Yanılgısı
False Cause
Tanım
İki olay arasındaki zamansal ardışıklığın, zorunlu bir nedensellik ilişkisi olduğu varsayımına dayanan gayriresmi mantık hatasıdır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir hastanın, terapi seansından sonra baş ağrısının geçmesini, seansın hemen arkasından gerçekleştiği için doğrudan seansın mucizevi bir müdahalesine bağlaması; oysa gerçekte gün içinde içtiği bol suyun bu iyileşmeyi tetiklemiş olması.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve istatistik bağlamında bu yanılgı, insan zihninin dünyadaki olaylar arasında nedensel örüntüler arama konusundaki evrimsel eğiliminin (apofeni ve örüntü arama yanlılığı) bir ürünüdür. Beyin, A olayını takiben gerçekleşen B olayını işlerken korelasyonu nedensellik ile karıştırma eğilimi gösterir. İstatistiksel analizde, iki değişken arasındaki korelasyonun yönünü veya üçüncü bir karıştırıcı değişkenin varlığını göz ardı ederek doğrudan neden-sonuç bağı kurmak akademik geçerliliği zedeler. Klinik pratikte ise hastaların semptomların başlangıcını hatalı tetikleyicilere bağlaması bu bilişsel tuzağın tezahürüdür.
Etimoloji
Latince 'post hoc ergo propter hoc' (bundan sonra, öyleyse bunun yüzünden) mantıksal çıkarsama ilkesine dayanan, nedensellik bağının hatalı kurulmasını ifade eden felsefi ve mantıksal bir kökene sahiptir.
Karıştırmayın
Korelasyon nedensellik değildir (correlation does not imply causation) ilkesiyle yakından ilişkilidir; ancak yalancı neden yanılgısı, özellikle zamansal sıraya (öncelik-sonralık ilişkisine) odaklanan özel bir safsata türüdür.