Yetiler Psikolojisi
Faculty Psychology
Tanım
Zihinsel süreçlerin, kasların fiziksel egzersizlerle güçlendirilmesine benzer şekilde zihinsel idmanlarla geliştirilebilen ayrı ve özelleşmiş yetilere bölünebileceğini savunan tarihsel yaklaşım.
Örnek Vaka / Uygulama
19. yüzyıl eğitim sisteminde Latince ve eski Yunanca gibi zor dillerin ezberletilmesinin, genel 'akıl yürütme ve bellek yetisini' bir kas gibi güçlendireceği inancı, yetiler psikolojisinin pedagojik alandaki en somut uygulamalarından biridir.
Derin Analiz
18. yüzyılda İskoç Sağduyu Okulu'nun kurucuları olan Thomas Reid ve Dugald Stewart tarafından formüle edilen yetiler psikolojisi, insan zihnini homojen bir bütün olarak değil; irade, yargı, algı, kavrayış ve bellek gibi bağımsız 'aktif güçlerin' bir koleksiyonu olarak ele alır. Bu epistemolojik çerçevede, örneğin bir bireyin hatırlama eylemi gerçekleştirmesi, genel bir bilişsel ağın karmaşık bir çıktısı olarak değil, doğrudan 'bellek yetisinin' (faculty of memory) varlığıyla ve bu yetinin çalıştırılmasıyla açıklanmıştır. 19. yüzyılda Franz Joseph Gall’in frenoloji (phrenology) yaklaşımıyla ampirik bir temele oturtulmaya çalışılsa da, deneysel psikolojinin doğuşu ve zihnin genel işlemciliğini savunan modern bilişsel bilim paradigmaları karşısında geçerliliğini yitirmiştir. Günümüz bilişsel mimarilerindeki modülarite (modularity of mind) tartışmalarının tarihsel kökenini oluşturur.
Etimoloji
Latince 'facultas' (yetenek, güç, imkân) sözcüğünden türetilmiş olup, zihnin doğuştan gelen bağımsız işlevsel kapasitelere ayrıldığını ifade eder.
Karıştırmayın
Zihin Modülaritesi (Fodor), yetiler psikolojisinin evrimsel ve nörobiyolojik temellere oturtulmuş modern bir versiyonudur; ancak yetiler psikolojisi daha çok 18. yüzyıl felsefi ekolüne dayanır.