Örtük Olumsuz Pekiştirme
Covert Negative Reinforcement
Tanım
Davranış terapisinde, danışanın itici bir zihinsel imgeyi hayal ettikten hemen sonra, bu olumsuzluğu ortadan kaldıran veya sonlandıran adaptif bir davranışı hayal etmesiyle gerçekleşen bilişsel pekiştirme tekniğidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Sosyal anksiyete bozukluğu yaşayan bir danışan, kalabalık bir kafeteryada tek başına oturduğunu, dışlandığını ve mutsuz hissettiğini zihninde canlı bir şekilde hayal eder. Hemen ardından sahneyi değiştirerek çekingenliğini yenip başka bir müşteriye kahve eşlikçisi olup olamayacağını sorduğunu ve olumlu yanıt aldığını hayal eder. Bu zihinsel geçiş, sosyal reddedilme korkusunun yarattığı içsel gerilimi düşürerek (olumsuz pekiştirme) benzer sosyal durumlara yaklaşma olasılığını artırır.
Derin Analiz
Operant koşullama ilkelerinin hayal gücü ve zihinsel simülasyon yoluyla içsel süreçlere uyarlanmış halidir. Joseph Cautela tarafından geliştirilen bu yaklaşım, bireyin overt (açıktan yapılan) davranışsal müdahalelere gerek kalmadan, kendi içsel dünyasında aversive (itici) uyarıcılardan kaçınma veya kaçış tepkilerini manipüle etmesine olanak tanır. Nöral düzeyde, hayal edilen senaryolar gerçek deneyimlerle benzer kortikal ve limbik devreleri aktive eder; böylece dopaminerjik ödül mekanizmaları, somut bir dışsal pekiştirece ihtiyaç duyulmaksızın zihinsel prova yoluyla tetiklenir.
Etimoloji
Latince 'cooperire' (örtmek, gizlemek) kökünden türetilen 'covert' (açıkta olmayan, zihinsel) ile Latin alfabesindeki 'negativus' (olumsuz, yoksunluk) ve 'reinficere' (pekiştirmek, güçlendirmek) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Örtük olumlu pekiştirme (covert positive reinforcement) ile sıklıkla karıştırılır; olumlu pekiştirmede arzu edilen bir uyarıcının hayali eklenirken, olumsuz pekiştirmede mevcut veya hayal edilen itici bir durumun ortadan kalkması söz konusudur.