Aldatıcı Şimdiki Zaman
Specious Present
Tanım
Zamanın sürekliliği içinde yaşanan, psikolojik olarak güçlü bir şekilde 'şimdi' olarak hissedilen ancak fiziksel olarak sonsuz derecede kısa ve aldatıcı olan zaman dilimi algısı.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir piyano tuşuna bastığınızı düşünün. Fiziksel olarak o tuşa basma anı mikrosaniyeler sürer ve anında geçmişe karışır. Ancak kulağınıza gelen melodi, arka arkaya gelen notaların zihninizdeki 'aldatıcı şimdiki zaman' penceresinde üst üste binmesi sayesinde bir bütün olarak anlam kazanır; tek bir nota değil, müzikal bir cümle duyarsınız.
Derin Analiz
Bilişsel psikoloji ve zaman algısı (time perception) literatüründe 'Aldatıcı Şimdiki Zaman', insan bilincinin fiziksel gerçekliği nasıl yapımlandırdığının en çarpıcı örneklerinden biridir. Fiziksel evrende matematiksel bir nokta olan 'an', sıfır sürmelidir; geçmiş ile geleceği ayıran keskin bir sınırdır ve bu kadar kısa bir anın insan zihni tarafından deneyimlenmesi biyolojik olarak imkansızdır. Buna karşın insan deneyimi, ortalama birkaç saniye süren (genellikle 2 ila 3 saniye arası) kalın bir 'şimdi' penceresi algılar. Bu penceremiz; duyusal izlenimlerin, bellek kalıntılarının ve beklentilerin bir sentezidir. William James'in belirttiği gibi, duyusal girdiler anında kaybolmaz; kısa süreli bir yankı (duyusal bellek / ekoik bellek) bırakır ve bu da bilinçte bir süreklilik yanılsaması yaratır. Dolayısıyla şimdiki zaman deneyimi, nesnel fiziksel zamanla örtüşmeyen, bilişsel bir kurgudur.
Etimoloji
Latince 'speciosus' [görünüşte güzel/doğru, aldatıcı] + İngilizce 'present' [şimdi, halihazır zaman]. İlk kez 1882 yılında İrlanda asıllı Amerikan filozof E. Robert Kelly (E. R. Clay takma adıyla) tarafından türetilmiş, daha sonra William James tarafından 'Psikolojinin İlkeleri' adlı eserinde bilişsel literatüre kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Öznel zaman (subjective time) ve kronolojik zaman (chronological time) ile sıklıkla karıştırılır. Öznel zaman genel bir süre algısını kapsarken, aldatıcı şimdiki zaman doğrudan 'şimdi' hissinin mikro düzeydeki bilişsel yapısına odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Zaman Algısı
Zaman Algısı
Time Sense
Bireyin, herhangi bir mekanik veya dijital saat yardımı olmaksızın, zaman aralıklarını ve günün saatini tahmin etme yeteneği.
İncele
Bilinç Akışı
Bilinç Akışı
Stream Of Consciousness
Subjektif bilinç içeriğinin, durağan ve yalıtılmış parçalardan ziyade kesintisiz, dinamik ve akışkan bir düşünce, duygu ve duyu silsilesi olduğu yönündeki psikolojik ve felsefi kavrayış.
İncele
Duyusal Bellek
Duyusal Bellek
Sensory Memory
Çevreden gelen ham duyusal bilgilerin, duyu organlarında çok kısa bir süre (milisaniyelerle ifade edilen sürelerde) işlenmeden tutulduğu ilk bellek aşamasıdır.
İncele