Allport'un Kişilik Özelliği Kuramı
Allport’s Personality Trait Theory
Tanım
Bireyin kişiliğini ve davranışlarındaki tutarlılık ile benzersizliği anlamada kişilik özelliklerinin ya da kişisel eğilimlerin temel olduğunu öne süren kuramsal yaklaşım.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik veya akademik bir değerlendirmede, bir danışanın hayatındaki her eylemi yönlendiren tek ve baskın bir tutkusu varsa (örneğin tüm yaşamını adalet reformuna adamış bir bireyin 'adalet' tutkusu), Allport bu durumu bir 'kardinal özellik' olarak nitelendirir. Daha sınırlı bağlamlarda ortaya çıkan tercihler ise 'ikincil özellikler' kapsamında değerlendirilir.
Derin Analiz
Gordon W. Allport tarafından geliştirilen bu kuram, kişiliği nomotetik (genellemeci) bir perspektiften ziyade ideografik (bireye özgü) bir yaklaşımla ele alır. Allport, her insanın kendine has bir özellikler takımyıldızına sahip olduğunu savunur ve özellikleri temel olarak ortak özellikler (common traits) ve bireysel eğilimler (personal dispositions) olarak ikiye ayırır. Bireysel eğilimler ise kendi içinde temel motivasyonel güçler barındıran kardinal, merkezî ve ikincil özellikler şeklinde hiyerarşik bir yapılanma gösterir. Bu dinamik güçler, çevresel uyaranlarla sürekli bir etkileşim halindedir ve benliğin (proprium) gelişimini yönlendirir. Nöropsikolojik düzeyde, bu eğilimlerin sinir sistemindeki kalıcı ve esnek yapılanmaların bir yansıması olduğu varsayılır.
Etimoloji
Latince 'persona' (maske, karakter) ve Yunanca 'theoria' (inceleme, görme, gözlemleme) sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Genellikle Eysenck'in biyolojik temelli tipoloji kuramı veya Beş Faktör Kişilik Kuramı ile karıştırılır; ancak Allport'un teorisi evrensel faktörlerden ziyade bireyin benzersiz içsel eğilimlerine ve ideografik analizine odaklanır.