Aracılık Süreci
Mediation Process
Tanım
Bir uyarıcının alınması ile bir tepkinin başlatılması arasında zihinde gerçekleştiği varsayılan bilişsel işlemlerin bütünü.
Örnek Vaka / Uygulama
Kırmızı ışıkta duran bir sürücünün, aniden yola fırlayan bir yayayı gördüğünde frene basma süreci. Sürücünün gözüne çarpan fotonlar (uyarıcı), retinadan geçip beyne ulaşır; burada mesafenin hesaplanması, hızın değerlendirilmesi ve geçmişteki kaza deneyimlerinin (bellek) taranması gibi aracılık süreçleri gerçekleşir ve nihayetinde ayak kaslarına fren yapma komutu (tepki) gönderilir.
Derin Analiz
Bilişsel bilimler ve davranış analizinde aracılık süreci, uyaran-tepki (S-R) mekanizmasının ötesine geçerek organizmanın içsel durumlarını ve zihinsel mekanizmalarını merkeze alır. Duyusal verilerin yorumlanması, bellek depolarından bilgi geri çağrılması, mantıksal çıkarımlar, hesaplamalar ve değerlendirmeler bu süreçlerin temel bileşenleridir. Bu süreç doğrudan gözlemlenemez; ancak davranışsal çıktılar ve reaksiyon süreleri üzerinden dolaylı olarak modellenir. Bilgi işleme yaklaşımının temel yapı taşını oluşturur.
Etimoloji
Latince 'medius' (orta, ortada yer alan) kelimesinden türetilen 'mediare' fiiline ve süreç anlamındaki 'processus' (ilerleme, gidişat) köküne dayanır.
Karıştırmayın
Moderatör değişken (moderator variable) ile sıklıkla karıştırılır; moderatör iki değişken arasındaki ilişkinin yönünü veya gücünü etkilerken, aracılık süreci (mediator) etki mekanizmasının tam olarak hangi içsel adımlarla gerçekleştiğini açıklar.