ARAYIŞ Sistemi
SEEKING System
Tanım
Mezolimbik ve mezokortikal dopaminerjik yollarla ilişkili, bireyi amaca yönelik davranışlara ve çevreyi keşfetmeye yönlendiren temel nörodavranışsal sistem.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik pratikte, ağır bir majör depresyon geçiren bir hastanın yataktan çıkamaması, yeni şeyler öğrenmeye karşı istek duymaması ve çevresine karşı tam bir kayıtsızlık (anhedoni) sergilemesi, ARAYIŞ sisteminin hipoaktivitesi (düşük dopaminerjik tonus) ile doğrudan açıklanır.
Derin Analiz
ARAYIŞ sistemi, Jaak Panksepp'in Affective Neuroscience (Duygusal Nörobilim) modelindeki yedi birincil duygusal sistemden (SEEKING, RAGE, FEAR, LUST, CARE, PANIC/GRIEF, PLAY) biridir. Vagus siniri, ventral tegmental alan (VTA), nükleus akkumbens ve prefrontal korteks ekseninde işlev görür. Bu sistem spesifik bir ödüle ulaşmaktan ziyade, ödülün kendisini arama motivasyonunu, merakı ve çevresel keşfi tetikler. Dopaminerjik aktivite merkezlidir; yani hazzı almaktan çok, 'haz peşinde koşma' dürtüsünü besler. Klinik olarak anhedoni, depresif bozukluklar ve madde bağımlılığı patofizyolojisinde merkezi bir rol oynamaktadır.
Etimoloji
İngilizce kökenli 'seeking' (arama, peşine düşme, arayış içinde olma) fiilinden türetilmiştir. Nöropsikoloji literatürüne Jaak Panksepp tarafından kazandırılmış primer bir duygusal devreyi tanımlar.
Karıştırmayın
Ödül sistemi (Reward system) ile sıklıkla karıştırılır; ödül sistemi hem arayışı hem de hazzı (lking) kapsarken, ARAYIŞ sistemi spesifik olarak keşfetme ve motivasyonel yönelimi temsil eder.
Keşfetmeye Devam Edin
Dopamin
Dopamin
Dopamine (DA)
Motor davranışların düzenlenmesinde kritik rol oynamasının yanı sıra, motivasyon, ödül mekanizmaları ve sayısız psikiyatrik durumla ilişkili olan bir katekolamin nörotransmiterdir.
İncele
Anhedoni
Anhedoni
Anhedonia
Normal koşullarda bireye zevk vermesi beklenen deneyimlerden ve etkinliklerden keyif alamama, haz duyma kapasitesinin yitimi.
İncele