Anhedoni
Anhedonia
Tanım
Normal koşullarda bireye zevk vermesi beklenen deneyimlerden ve etkinliklerden keyif alamama, haz duyma kapasitesinin yitimi.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik ortamda değerlendirilen 32 yaşındaki bir danışan, geçmişte tutkuyla yaptığı resim yapma, doğa yürüyüşleri ve arkadaşlarıyla vakit geçirme gibi hiçbir aktiviteden artık heyecan veya tat almadığını, bu etkinliklerin kendisine dışsal bir görev gibi hissettirdiğini ifade etmektedir.
Derin Analiz
Nörobiyolojik düzlemde anhedoni, beynin mezolimbik dopaminerjik ödül yolağındaki işlev bozukluklarıyla yakından ilişkilidir. Özellikle ventral striatum ve nükleus accumbens projeksiyonlarındaki sinaptik iletideki aksamalar, bireyin ödül beklentisi ('wanting') ile ödül tüketimi ('liking') süreçlerini birbirinden ayrıştırır. Major depresif bozukluk ve şizofreni gibi klinik tablolarda temel bir belirti olarak karşımıza çıkan bu durum, motivasyonel eksiklikler ve pekiştirmeli öğrenme mekanizmalarındaki yapısal kusurlarla, DSM-5 tanı kriterlerinde de merkezi bir konumda değerlendirilir.
Etimoloji
Yunanca 'an-' (olumsuzluk, -sız/-siz) + 'hēdonē' (haz, zevk) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir. İlk kez 1897 yılında Fransız psikolog Théodule Ribot tarafından literatüre kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Apati (duygusal kayıtsızlık ve isteksizlik durumu olup, sadece hazla sınırlı olmayıp genel bir motivasyon yoksunluğunu kapsar) ile sıklıkla karıştırılır; anhedoni doğrudan haz deneyimleme kapasitesinin kısıtlanmasına odaklanır.