Aseton
Acetone
Tanım
Tatlı ve meyvemsi kokulu, uçucu ve renksiz bir organik sıvı olup, glikoz yerine yağ metabolizmasının kullanıldığı diyabet veya diğer metabolik bozukluk durumlarında kanda aşırı miktarlarda birikebilen bir keton cisciğidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Tanı anında yoğun poliüri, bulantı ve halsizlik şikayetleriyle acil servise getirilen Tip 1 diyabet tanılı bir hastanın fizik muayenesinde, solunumunda belirgin tatlımsı ve çürük elmaya benzer koku fark edilir. Yapılan kan gazı analizinde derin asidoz ve plazma keton düzeylerinde kritik yükseklik saptanır; bu durum, vücudun enerji ihtiyacını karşılamak için glikoz yerine yağ depolarını hızla metabolize ettiğinin ve dolaşımda aşırı aseton biriktiğinin göstergesidir.
Derin Analiz
Metabolik düzeyde aseton, lipoliz (yağ yıkımı) sürecinin bir ara ürünü olan asetoasetatın spontan dekarboksilasyonu sonucu oluşur. Karbonhidrat yokluğunda veya hücresel düzeyde glikoz alımının bozulduğu durumlarda (örneğin Tip 1 diyabet dekompansasyonunda ya da ileri düzey açlıkta), enerji üretimi için yağ asitlerinin oksidasyonuna güvenilir. Bu süreçte karaciğerde üretilen keton cisimleri (asetoasetat, beta-hidroksibütirat ve aseton) kana salınır. Aseton, diğer iki keton cisminden farklı olarak solunum yoluyla (nefeste meyvemsi koku olarak) ve idrarla hızla uzaklaştırılır. Klinik pratikte, kontrolsüz diyabetik ketoasidoz (DKA) vakalarında hastanın solunumunda fark edilen bu karakteristik koku, hücresel açlığın ve metabolik asidozun temel göstergelerinden biridir.
Etimoloji
Fransızca 'acéton' kelimesinden türetilmiştir; Latince 'acetum' (sirke) köküne ve kimyasal ek olan '-one' (keton sınıfı bileşikler için kullanılan sonek) ekinin birleşimine dayanır.
Karıştırmayın
Beta-hidroksibütirat ve asetoasetat ile sıklıkla karıştırılır; bu moleküller de keton cismi olmalarına karşın aseton gibi uçucu değildir ve solunum yoluyla atılmazlar. Ayrıca laboratuvar veya endüstriyel çözücü olarak kullanılan kimyasal aseton ile metabolik süreçte üretilen endojen aseton kaynağı bakımından farklıdır.