Asidoz
Acidosis
Tanım
Kan ve dokulardaki hidrojen iyonu konsantrasyonunun anormal derecede yükselerek vücudun asit-baz dengesini bozduğu patofizyolojik durum.
Örnek Vaka / Uygulama
Tip 1 diyabet hastası olan 42 yaşında bir bireyin insülin dozunu atlaması sonucu vücudun enerji için yağ asitlerini parçalaması ve aşırı keton üretmesiyle gelişen diyabetik ketoasidoz tablosu. Hastada derin ve hızlı solunum (Kussmaul solunumu), konfüzyon ve letarji gözlenir.
Derin Analiz
Asidoz, arteriyel kan pH değerinin 7.35'in altına düşmesiyle karakterize edilen sistemik bir dengesizliktir. Temelde metabolik ve solunumsal olmak üzere iki ana kategoriye ayrılır. Metabolik asidoz, bikarbonat ($HCO_3^-$) kaybı veya uçucu olmayan asitlerin (laktik asit, keton cisimleri) birikimiyle ortaya çıkar ve böbrekler ya da gastrointestinal sistem patolojilerine dayanır. Solunumsal asidoz ise hipoventilasyon nedeniyle $CO_2$ eliminasyonunun aksaması ve arteriyel kanda karbonik asit birikmesiyle tetiklenir. Nörolojik bulgular, artan hidrojen iyonlarının kan-beyin bariyerini geçerek beyin omurilik sıvısının pH'ını düşürmesi, nöronal membran potansiyellerini ve nörotransmitter dinamiklerini bozması sonucunda ortaya çıkar.
Etimoloji
Latince 'acidus' (ekşi) kökünden türetilmiş olup, modern tıp dilinde hidrojen iyonu konsantrasyonunun artışını ifade eden '-osis' (durum, süreç) ekiyle birleştirilmiştir.
Karıştırmayın
Alkaloz ile karıştırılır; alkaloz kan pH'ının 7.45'in üzerine çıkarak baziklaşmasını ifade ederken, asidoz tam tersi bir pH düşüşüdür. Ayrıca 'asidemi' terimi sadece kanın pH değerinin düşük olmasını ifade ederken, 'asidoz' pH'ı düşürme eğiliminde olan alttaki patofizyolojik süreci tanımlar.