Bilişsel İyilik Hali
Cognitive Well-being
Tanım
Bireyin kendi yaşamını ve zihinsel işlevselliğini genel olarak bilişsel bir değerlendirme ve tatmin süzgecinden geçirmesi durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
45 yaşındaki bir danışanın, kariyerinde ulaştığı noktayı ve kişisel hedeflerini geçmişteki beklentileriyle rasyonel bir şekilde kıyaslayarak 'Yaşantımdan genel olarak memnunum' şeklindeki bilinçli ve tutarlı öz-bildirim beyanı.
Derin Analiz
Bilişsel iyilik hali, subjektif iyilik halinin (subjective well-being) iki ana bileşeninden biri olan bilişsel değerlendirme boyutunu (yaşam doyumu) temsil eder. Örnek olarak, afetik (duygusal) durumların aksine, kişinin kendi yaşam standartlarını, hedeflerini ve başarılarını rasyonel bir çerçevede tartarak genel bir yargıya varmasını kapsar. Bu süreç, ön lob (prefrontal cortex) tarafından yürütülen üstbilişsel (metakognitif) izleme ve değerlendirme mekanizmalarıyla doğrudan ilişkilidir. Klinik psikolojide, bireyin bilişsel çarpıtmalardan arınmış bir öz-değerlendirme yapabilmesi, psikolojik sağlamlığın ve adaptif başa çıkma stratejilerinin temelini oluşturur.
Etimoloji
Latince 'cognitio' [bilme, idrak etme, zihinsel işlem] ve Eski İngilizce 'wel beon' [iyi olma, sağlık ve huzur içinde bulunma] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Duygusal iyilik hali (emotional well-being) ile karıştırılır; duygusal iyilik hali anlık neşe, öfke veya üzüntü gibi affektif durumları ölçerken, bilişsel iyilik hali yaşamın bütünsel ve mantıksal bir muhasebesini ifade eder.