Bilişsel Yapıbozum
Cognitive Deconstruction
Tanım
Bireyin duygusal sancılardan ve acı verici benlik algısından kaçmak için zihinsel karmaşıklığı, gelecek projeksiyonunu ve soyut düşünceyi askıya alarak anlık somut duyumlara odaklandığı daralmış bilinç durumudur.
Örnek Vaka / Uygulama
İş yerinde ard arda büyük başarısızlıklar yaşayıp iflas eden bir girişimcinin, geleceği düşünme yetisini tamamen kaybetmesi, borçları veya planları hakkında konuşamaması, sadece odadaki saatin tik tak sesine ve duvarın rengine odaklanarak duygusuzca boşluğa bakması bilişsel yapıbozumun klinik bir tezahürüdür.
Derin Analiz
Sosyal psikolog Roy Baumeister tarafından intihar ve başarısızlık gibi yoğun duygusal krizlerle başa çıkma mekanizmalarını açıklamak üzere literatüre kazandırılmıştır. Bu süreç, bireyin kendini korumak adına üst düzey bilişsel işlevleri, geleceğe yönelik planlamayı ve anlamlandırma çabasını devre dışı bırakmasıyla karakterizedir. Nörobiyolojik düzlemde prefrontal korteksin üst düzey yönetici işlevlerindeki aktivasyonun baskılanması ve dikkatin tamamen o anki duyusal girdilere (limbik ve duyusal korteksler) daralmasıyla kendini gösterir. Klinik olarak dissosiyatif süreçlerle ve maladaptif kaçınma davranışlarıyla yakından ilişkilidir.
Etimoloji
Latince 'cognitio' [bilgi/idrak] ve 'deconstructio' [yapıyı bozma/çözme] kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Dissosiyasyon ile sıklıkla karıştırılır; dissosiyasyon daha geniş bir kimlik ve gerçeklik kopuşunu kapsarken, bilişsel yapıbozum spesifik olarak soyut düşüncenin ve geleceğin reddedilip somut 'şimdi'ye odaklanıldığı daralmış bir bilişsel gerileme halidir.