Bitişiklik Öğrenme Kuramı
Contiguity Learning Theory
Tanım
Bir uyarıcı kalıbı ile bir tepkinin zaman ve mekanda eş zamanlı olarak gerçekleşmesi durumunda, aralarında doğrudan bir bağ kurularak öğrenmenin gerçekleştiğini savunan davranışçı kuram.
Örnek Vaka / Uygulama
Laboratuvar ortamında bir kedinin bulmaca kutusundan çıkarken yaptığı son hareketin (örneğin direğe son kez patisiyle vurması), kutuya tekrar konulduğunda aynı şekilde tekrarlanması; günlük hayatta ise eve gelir gelmez anahtarları sürekli portmanto üzerindeki aynı tabağa koyma alışkanlığının, o mekansal uyarıcı ile motor tepkinin ilk andan itibaren bitişik olarak kodlanması.
Derin Analiz
Edwin R. Guthrie tarafından geliştirilen bu kuram, klasik ve edimsel koşullanmanın ötesinde, öğrenmenin temel mekanizmasını tek bir ilkeye indirger: Zaman ve mekanda bitişiklik. Guthrie'ye göre, bir uyarıcı kombinasyonu bir tepkiyi takip ettiğinde, o uyarıcılar yığını bir sonraki seferde aynı tepkiyi ortaya çıkarma eğilimi kazanır; bu bağ 'tek denemede öğrenme' (one-trial learning) kuralıyla işler. Ödül veya pekiştireç, bağın kurulması için zorunlu bir ön koşul değildir; ödül yalnızca son tepkinin organizma üzerinde kalmasını (yeni bir uyarıcı gelene kadar bozulmamasını) sağlar. Nörobiyolojik düzeyde, bu durum Hebbian öğrenme ilkelerinin ('birlikte ateşlenen nöronlar birbirine bağlanır') makro düzeydeki davranışsal karşılığı olarak değerlendirilebilir. Zamanlama hassasiyeti milisaniyeler düzeyinde kritik bir öneme sahiptir.
Etimoloji
Latince 'contiguitas' (yakınlık, bitişiklik, değme) sözcüğünden türetilmiştir; uyarıcı ile tepkinin zaman ve uzamsal düzlemdeki temasını ifade eder.
Karıştırmayın
Skinnerci Edimsel Koşullanma (pekiştireç odaklıdır) ve Pavlovcu Klasik Koşullanma (uyarıcı-uyarıcı eşleşmesidir); bitişiklik kuramı ise doğrudan uyarıcı-tepki (S-R) eşzamanlılığına odaklanır ve pekiştirmeyi zorunlu görmez.