Davranış Hiyerarşisi
Behavior Hierarchy / Behavioral Hierarchy
Tanım
🔹 1. (behavior hierarchy):
Olası tepkilerin ortaya çıkma olasılıklarına göre sıralandığı, yüksek olasılıklı davranışların üst sıralarda yer aldığı düzen.
🔹 2. (behavioral hierarchy):
Organizmanın sergilediği veya öğrenme süreçlerinde edindiği davranışların, öncelik sırasına, karmaşıklık derecesine veya işlevsel değerine göre sıralandığı organizasyonel düzen.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (behavior hierarchy): Bir çocuğun sınıf ortamında öğretmeninin yönergesine tepki verme hiyerarşisi incelendiğinde; parmak kaldırıp söz isteme olasılığı %10, masa başında sessizce oturma olasılığı %30, yerinden kalkıp dolaşma olasılığı ise %60 ise bu durum bireyin davranış hiyerarşisini oluşturur. Davranış değiştirme terapisinde, bu hiyerarşi tersine çevrilerek düşük olasılıklı akademik katılımın pekiştirilmesi için yüksek olasılıklı hareket etme davranışları araç olarak kullanılır. 🔹 2. (behavioral hierarchy): Klinik ortamda fobik bir danışanla çalışılırken oluşturulan 'korku hiyerarşisi' buna somut bir örnektir: Danışan, örümcek görseline bakmaktan (düşük hiyerarşik basamak) canlı bir örümceğe dokunmaya (en yüksek hiyerarşik basamak) kadar giden adımları sırayla deneyimler.
Derin Analiz
🔹 1. (behavior hierarchy):
Davranış hiyerarşisi, özellikle davranışçı öğrenme kuramlarında ve uygulamalı davranış analizminde (ABA) organizmanın belirli bir bağlamda sergileme eğiliminde olduğu tepki dizilimini ifade eder. Bu kavram, temellerini David Premack'in yüksek olasılıklı davranışların düşük olasılıklı davranışları pekiştirebileceğini öne süren Premack İlkesi'nden alır. Nörobiyolojik düzeyde, bu hiyerarşi prefrontal korteksin hedef odaklı karar verme mekanizmaları ile bazal gangliyanın otomatikleşmiş motor programları arasındaki hiyerarşik interaksiyon tarafından şekillendirilir. Bireyin geçmiş pekiştirme tarihçesi, anlık motivasyonel operasyonlar (motivating operations) ve çevresel ipuçları, bu hiyerarşik dizilimdeki davranışların sırasını dinamik olarak günceller.
🔹 2. (behavioral hierarchy):
Davranış hiyerarşisi, deneysel analiz ve öğrenme psikolojisinde, bireyin çevresel uyaranlara karşı gösterdiği tepkilerin rastgele olmadığını, belirli bir sıra, baskınlık veya olasılık dağılımı izlediğini açıklayan temel bir kavramdır. Premack İlkesi gibi yaklaşımlar, daha yüksek olasılıklı davranışların daha düşük olasılıklı davranışları pekiştirebileceğini savunarak bu hiyerarşik yapıyı temel alır. Bilişsel ve davranışsal müdahalelerde (örneğin sistematik duyarsızlaştırma veya kademeli maruz bırakma), korku veya kaçınma tepkilerinin derecelendirilmesi de bu hiyerarşinin klinik pratikteki izdüşümüdür. Nörobiyolojik düzeyde, bazal ganglionlar ve prefrontal korteks arasındaki devreler, bu davranışsal önceliklendirme ve eylem seçimi süreçlerinin yürütülmesinde kritik bir rol oynar.
Etimoloji
🔹 1. (behavior hierarchy):
İngilizce 'behavior' (davranış, Orta İngilizce 'behavour') ve 'hierarchy' (hiyerarşi, Yunanca 'hierarchia' [kutsal liderlik düzeni, hieros [kutsal] + archein [yönetmek]]) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
🔹 2. (behavioral hierarchy):
İngilizce 'behavior' (davranış; Orta İngilizce 'behavour') ve 'hierarchy' (hiyerarşi; Yunanca 'hierarchia' [kutsal liderlik, rütbe düzeni], 'hieros' [kutsal] + 'arkhos' [hükümdar/lider]) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
🔹 1. (behavior hierarchy):
Edimsel koşullama (operant conditioning) ile sıklıkla karıştırılır; ancak edimsel koşullama genel bir öğrenme mekanizmasıyken, davranış hiyerarşisi bu mekanizmanın belirli bir andaki tepki olasılıkları dizilimini betimler. Ayrıca 'tepki hiyerarşisi' terimiyle eş anlamlı kullanılabilmekle birlikte, klinik psikopatolojideki kaygı veya kaçınma hiyerarşileriyle (örneğin sistematik duyarsızlaştırmadaki korku basamakları) karıştırılmamalıdır; buradaki hiyerarşi motivasyonel ve olasılıksal bir sıralamadır.
🔹 2. (behavioral hierarchy):
Genelleme hiyerarşisi ile karıştırılabilir; genelleme uyaran boyutundaki değişimi ifade ederken, davranış hiyerarşisi eylemlerin kendisinin organizasyonunu ve öncelik sırasını tanımlar.
Keşfetmeye Devam Edin
Premack İlkesi
Premack İlkesi
Premack’s Principle
Yüksek olasılıklı ve bireyin yapmayı tercih ettiği bir davranışı, düşük olasılıklı bir davranışın gerçekleşmesi için pekiştireç olarak kullanma kuralı.
İncele
Edimsel Koşullama
Edimsel Koşullama
Operant Conditioning
Bir davranışın ardından gelen sonuçların (ödül veya ceza), o davranışın ileride tekrarlanma olasılığını artırması veya azaltması sürecidir.
İncele
Pekiştirme Tarifesi
Pekiştirme Tarifesi
Schedule Of Reinforcement
Edimsel koşullamada, bir davranışın hangi sıklıkla veya hangi koşullarda pekiştireçle ödüllendirileceğini belirleyen kural sistemi.
İncele
Sistematik Duyarsızlaştırma
Sistematik Duyarsızlaştırma
Systematic Desensitization
Joseph Wolpe tarafından geliştirilen; derin kas gevşetme teknikleri ile kaygı uyandıran uyaranların kademeli olarak eşleştirilmesi temeline dayanan bir davranış terapisi yöntemidir.
İncele