Ebeveyn-yavru Çatışması
Parent–offspring Conflict
Tanım
Ebeveynlerin genetik yatırımı yeni yavrulara yönlendirme eğilimi ile mevcut yavruların ebeveyn bakımını uzun süre talep etmesi arasındaki evrimsel çıkar çatışması.
Örnek Vaka / Uygulama
Sütten kesilme dönemindeki bir memelinin veya 2 yaşındaki bir çocuğun, annesinin yeni doğacak kardeşiyle ilgilenmesini veya kendi başına yemek yemesini engellemek için sürekli ağlama krizleri ve yapışkan davranışlar sergilemesi bu çatışmanın tipik bir dışavurumudur.
Derin Analiz
Robert Trivers tarafından 1974 yılında ortaya atılan bu kavram, Evrimsel Psikoloji ve Davranışsal Ekoloji temellidir. Temelinde genetik uyum (inclusive fitness) teorisi yatar. Ebeveynler, genlerinin gelecek nesillere aktarımını maksimize etmek için sınırlı kaynakları (enerji, besin, koruma) tüm yavrular arasında dengeli dağıtmak veya yeni üreme dönemlerine odaklanmak isterler. Yavru ise kendi hayatta kalma ve üreme şansını artırmak adına bu kaynakların aslan payını tek başına almak için evrimsel olarak programlanmıştır. Bu durum, regresif davranışlar, öfke nöbetleri ve kardeş rekabeti gibi fenotipik dışavurumlara yol açar.
Etimoloji
Latince 'parens' (doğuran, ebeveyn) + 'offspring' (döl, evlat) ve 'conflictus' (çarpışma, anlaşmazlık) kelimelerinin evrimsel biyoloji bağlamında birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Kardeş rekabeti (sibling rivalry) bu çatışmanın bir sonucu veya yan ürünüdür; ancak doğrudan ebeveyn ile yavrular arasındaki stratejik uyuşmazlığı ifade etmez.
Keşfetmeye Devam Edin
Evrimsel Psikoloji
Evrimsel Psikoloji
Evolutionary Psychology
İnsan bilişini ve davranışını, Darwinci uyarlanma, doğal seçilim ve evrilen çevreler bağlamında inceleyen kuramsal yaklaşımdır.
İncele
Kapsayıcı Uyum
Kapsayıcı Uyum
İnclusive Fitness
Bir bireyin yalnızca kendi üreme başarısı değil, genetik akrabalarının üreme başarılarının da akrabalık katsayılarıyla ağırlıklandırılmış toplamıdır.
İncele
Kardeş Rekabeti
Kardeş Rekabeti
Sibling Rivalry
Kardeşlerin, ebeveynlerin ilgisini, onayını veya sevgisini kazanmak ya da akademik ve sportif alanlarda üstünlük sağlamak amacıyla giriştiği rekabet ve çatışma durumu.
İncele