Çıkar Çatışması
Conflict Of İnterest
Tanım
Bir bireyin ya da grubun profesyonel sorumlulukları ile kişisel çıkarlarının birbiriyle çelişmesi ve tarafsız karar verme yetisini tehlikeye atması durumudur.
Örnek Vaka / Uygulama
Yeni bir antidepresan ilacın etkinliğini araştıran bir psikofarmakoloji laboratuvarının baş araştırmacısının, ilacı üreten ilaç şirketinden gizli danışmanlık ücreti alması. Bu durum, araştırma sonuçlarının manipüle edilmesine ya da olumsuz yan etkilerin rapor edilmemesine yol açarak bilimsel tarafsızlığı zedeler.
Derin Analiz
Klinik psikoloji, psikiyatrik araştırmalar ve örgütsel davranışta çıkar çatışması, etik kararların ve nesnel değerlendirmelerin önüne geçen yapısal bir körlüktür. Profesyonel bir rolün gerektirdiği sadakat ve yararlılık ilkeleri ile bireysel kazanç, kurumsal baskı ya da kişisel motivasyonlar arasında ontolojik bir uyumsuzluk yaratır. Araştırmacının finansal fon sağlayıcılarına bağımlılığı ya da klinisyenin çalıştığı kurumun maliyetleri düşürme baskısı, hastanın iyilik halini ikinci plana itebilir. Bilişsel düzeyde, bu durum örtük önyargıları (implicit bias) tetikler; birey kendi çıkarının kararlarını etkilediğinin farkına bile varmadan rasyonelleştirme mekanizmaları geliştirerek tarafsız olduğunu varsayar.
Etimoloji
Latince 'con-' (birlikte) + 'fligere' (vurmak, çarpışmak) fiilinden türetilen 'conflictus' (çarpışma, çatışma) ile Latince 'inter-' (arasında) + 'esse' (olmak) kökünden gelen 'interest' (ilgi, çıkar) kelimelerinin birleşimiyle oluşmuştur.
Karıştırmayın
Etik ihlal ile karıştırılır; ancak çıkar çatışması henüz fiili bir zarar veya etik dışı eylem gerçekleşmemiş olsa bile, potansiyel risk barındıran durumun kendisidir. Etik ihlal ise kuralların fiilen çiğnenmesidir.