Örtük Önyargı
İmplicit Bias / İmplicit Prejudice
Tanım
🔹 1. (implicit bias):
Bireylerin bilinçli farkındalığı veya kasıtlı onayı olmaksızın, algı, yargı ve davranışlarını etkileyen otomatik olarak tetiklenen bilinçsiz ilişkilendirmeler veya değerlendirmeler.
🔹 2. (implicit prejudice):
Bireyin bilinçli farkındalığında olmaksızın, belirli bir sosyal gruba karşı sergilediği olumsuz tutum ve eğilim.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (implicit bias): İşe alım sürecinde insan kaynakları uzmanının, özgeçmişinde aynı nitelikler bulunan ancak geleneksel olarak farklı demografik grupları temsil eden isimler yer alan adaylara karşı, farkında olmaksızın belirli bir adaya daha olumlu nitelendirmeler atfetmesi ve bu durumu 'sezgisel uyum' olarak rasyonelleştirmesi. 🔹 2. (implicit prejudice): İşe alım sürecinde eşitlikçi olduğunu savunan ve bilinçli olarak her adaya eşit yaklaşan bir insan kaynakları yöneticisinin, özgeçmiş üzerindeki etnik köken veya cinsiyet belirteçlerine istinaden saniyenin kesirleri kadar hızlı bir şekilde, farkında olmadan olumsuz bir değerlendirme yapması.
Derin Analiz
🔹 1. (implicit bias):
Örtük önyargı, örtük sosyal biliş alanının temel bir bileşenidir ve insan zihninin bilişsel yükü azaltmak için kullandığı kategorizasyon süreçlerinin bir ürünüdür. Beyin, çevresel uyarıcılara karşı hızla tepki verebilmek için kültürel normlar, yaşam deneyimleri ve sosyal kodlar aracılığıyla otomatik kestirmeler (heuristics) geliştirir. Bu süreçte amigdala ve bazal ganglionlar gibi evrimsel olarak eski yapılar hızlı duygusal ve tepkisel değerlendirmelerde rol oynarken, prefrontal korteksin üst düzey bilişsel kontrol mekanizmaları bu otomatik kodları her zaman bastıramayabilir. Ölçümünde genellikle Implicit Association Test (IAT) gibi reaksiyon süresi paradigmaları kullanılır; bu testler kişilerin kavramlar ile değerler arasındaki zihinsel bağ kurma hızlarını ölçerek bilinçdışı eğilimleri ortaya çıkarır.
🔹 2. (implicit prejudice):
Örtük önyargı, bilişsel psikoloji ve sosyal biliş literatüründe, otomatik bilgi işleme süreçlerinin bir ürünü olarak incelenir. İnsan zihni, çevresel uyarıcıları ve sosyal kategorizasyonları (ırk, cinsiyet, yaş vb.) hızla sınıflandırmak için şemalar ve örtük bellek sistemleri kullanır. Bu süreç, kişinin açık (explicit) değerleri ve eşitlikçi inançlarıyla çelişebilir; ancak amigdalanın duygusal değer biçme devreleri ve bazal gangliyanın otomatik davranış kalıpları üzerinden ampirik olarak ölçülebilir (Örn: Örtük Çağrışım Testi - IAT). Bilinç dışı işleyişi, onu sosyal baskılardan ve otör kontrolünden bağımsız kılar.
Etimoloji
🔹 1. (implicit bias):
İngilizce 'implicit' (örtük, içkin - Latince *implicare* [sarılmak, içermek] kökünden) ve 'bias' (eğim, meyil - Eski Provensalca * biais* [çarpık, yanal] sözcüğünden) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
🔹 2. (implicit prejudice):
Latince 'implicitus' (örtülü, içine katlanmış, karmaşık) ve praejudicium (önceden karar verilmiş, yargı) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
🔹 1. (implicit bias):
Açık önyargı (explicit bias) ile sıklıkla karıştırılır; açık önyargı bireyin bilinçli olarak sahip olduğu ve beyan ettiği tutumları içerirken, örtük önyargı tamamen otomatik ve bilinçdışı işler.
🔹 2. (implicit prejudice):
Açık önyargı (explicit prejudice) ile karıştırılır; açık önyargıda birey tutumunun bilinçli olarak farkındadır ve bunu ifade edebilir, örtük önyargıda ise farkındalık yoktur.
Keşfetmeye Devam Edin
Örtük Çağrışım Testi
Örtük Çağrışım Testi
Implicit Association Test (IAT)
Bireylerin bilinçli olarak ifade edemedikleri ya da sakındıkları gizli tutum, önyargı ve inançlarını, kategorizasyon görevlerindeki tepki süreleri üzerinden ölçen bilgisayar tabanlı bir bilişsel paradigma.
İncele
Önyargı
Önyargı
Prejudice
Herhangi bir nesnel deneyim veya kanıta dayanmaksızın, bir bireye ya da gruba yönelik peşinen geliştirilen olumsuz tutum ve inanç sistemi.
İncele