Örtük Önyargı
İmplicit Bias
Tanım
Bireylerin bilinçli farkındalığı veya kasıtlı onayı olmaksızın, algı, yargı ve davranışlarını etkileyen otomatik olarak tetiklenen bilinçsiz ilişkilendirmeler veya değerlendirmeler.
Örnek Vaka / Uygulama
İşe alım sürecinde insan kaynakları uzmanının, özgeçmişinde aynı nitelikler bulunan ancak geleneksel olarak farklı demografik grupları temsil eden isimler yer alan adaylara karşı, farkında olmaksızın belirli bir adaya daha olumlu nitelendirmeler atfetmesi ve bu durumu 'sezgisel uyum' olarak rasyonelleştirmesi.
Derin Analiz
Örtük önyargı, örtük sosyal biliş alanının temel bir bileşenidir ve insan zihninin bilişsel yükü azaltmak için kullandığı kategorizasyon süreçlerinin bir ürünüdür. Beyin, çevresel uyarıcılara karşı hızla tepki verebilmek için kültürel normlar, yaşam deneyimleri ve sosyal kodlar aracılığıyla otomatik kestirmeler (heuristics) geliştirir. Bu süreçte amigdala ve bazal ganglionlar gibi evrimsel olarak eski yapılar hızlı duygusal ve tepkisel değerlendirmelerde rol oynarken, prefrontal korteksin üst düzey bilişsel kontrol mekanizmaları bu otomatik kodları her zaman bastıramayabilir. Ölçümünde genellikle Implicit Association Test (IAT) gibi reaksiyon süresi paradigmaları kullanılır; bu testler kişilerin kavramlar ile değerler arasındaki zihinsel bağ kurma hızlarını ölçerek bilinçdışı eğilimleri ortaya çıkarır.
Etimoloji
İngilizce 'implicit' (örtük, içkin - Latince *implicare* [sarılmak, içermek] kökünden) ve 'bias' (eğim, meyil - Eski Provensalca * biais* [çarpık, yanal] sözcüğünden) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
Karıştırmayın
Açık önyargı (explicit bias) ile sıklıkla karıştırılır; açık önyargı bireyin bilinçli olarak sahip olduğu ve beyan ettiği tutumları içerirken, örtük önyargı tamamen otomatik ve bilinçdışı işler.