Örtük Çağrışım Testi
IAT
Tanım
Örnek Vaka / Uygulama
İşe alım süreçlerinde tarafsız olduğunu savunan bir insan kaynakları yöneticisinin, ırk veya cinsiyet temelli otomatik önyargılarını saptamak için IAT uygulandığını varsayalım. Yönetici açık sorularda eşitlikçi olduğunu belirtse de, test verileri erkek isimleri ile kariyer kelimelerini eşleştirirken kadın isimleri ile ev yaşamı kelimelerini eşleştirirken reaksiyon süresinin istatistiksel olarak anlamlı derecede daha kısa olduğunu gösterir; bu durum örtük bir toplumsal cinsiyet önyargısına işaret eder.
Derin Analiz
Örtük Çağrışım Testi (IAT), bilişsel psikoloji ve sosyal psikoloji kesişiminde, zihinsel süreçlerin otomatikleşmiş ağlarını ortaya çıkarmak için geliştirilmiş bir dolaylı ölçüm aracıdır. Temel mantığı, iki kavramın (örneğin bir sosyal grup ile olumlu/olumsuz bir sıfatın) zihinde ne kadar güçlü bir şekilde eşleştiğini, yanıt süreleri (reaction time) üzerinden hesaplamaya dayanır. Bireyin sosyal olarak arzu edilir (socially desirable) yanıtlar verme eğilimini (self-report bias) bypass etmek amacıyla tasarlanmıştır. Katılımcılardan uyarıcıları klavye tuşları aracılığıyla hızla kategorize etmeleri istenir; uyumlu ve uyumsuz kategorilerin aynı tuşlarla eşleştirildiği bloklardaki reaksiyon süresi farkları (D-skoru), örtük önyargının veya tutumun büyüklüğünü verir. Ancak testin geçerliği, test-tekrar test güvenirliği ve ölçtüğü yapının (construct validity) bireysel davranışları öngörmedeki gücü psikometri literatüründe hâlâ yoğun bir şekilde tartışılmaktadır.
Etimoloji
İngilizce 'Implicit' (Latince 'implicitus', örtülü/içsel) + 'Association' (Latince 'associatio', ilişkilendirme) + 'Test' (Latince 'testum', test/deneme kapı) kelimelerinin kısaltmasıdır.
Karıştırmayın
Açık tutum ölçümleri (Self-report / Likert tipi ölçekler) ile karıştırılır; açık ölçümler bilinçli kontrolü ve sosyal istenirlik yanılgısını barındırırken, IAT otomatik ve irade dışı bilişsel ilişkilendirmeleri hedefler.