Ekolojik Psikoloji
Ecological Psychology
Tanım
Bireylerin kişilik özelliklerinden bağımsız olarak, fiziksel ve sosyal çevre ayarlarının (behavior settings) insan davranışı üzerindeki belirleyici gücünü inceleyen alt disiplindir.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir hastane bekleme salonuna giren farklı kişilik özelliklerine sahip on yabancının, salonun fiziksel yerleşimi (koltukların düzeni) ve sosyal kuralları (sessizlik beklentisi) nedeniyle hemen hemen aynı anda sessizce oturup telefonlarıyla ilgilenmesi veya etrafa göz gezdirmesi ekolojik psikolojinin saha yansımasıdır.
Derin Analiz
Ekolojik psikoloji, geleneksel laboratuvar temelli psikolojinin aksine, davranışı doğal bağlamı içinde ele alır. Roger Barker ve Herbert Wright tarafından öncülüğü yapılan bu yaklaşım, 'davranış ortamı' (behavior setting) kavramını merkeze koyar. Bu teoride, belirli bir mekandaki fiziksel yapılar ve sosyal roller, oradaki bireylerin kim olduklarından (yaş, cinsiyet, kişilik) bağımsız olarak davranışlarını büyük ölçüde şekillendirir ve standartlaştırır. Örneğin bir kütüphanede ya da mahkeme salonunda sergilenen davranış kalıpları, kişisel eğilimlerden ziyade o ortamın ekolojik dayatmaları tarafından sınırlandırılır ve yönetilir.
Etimoloji
Modern Yunanca 'oikos' [ev, yaşama ortamı] + 'logia' [bilim, çalışma] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir; organizma ile çevresi arasındaki karşılıklı bağımlılığı inceleyen bilim dalını ifade eder.
Karıştırmayın
Çevresel psikoloji (environmental psychology) ile sıklıkla karıştırılır; ancak çevresel psikoloji bireyin çevre üzerindeki etkisini ve çevreden duyduğu algısal memnuniyeti incelerken, ekolojik psikoloji doğrudan mekanın ve rollerin davranışı kurala bağlayan yapısal dinamiklerine odaklanır.