Elipsis
Ellipsis
Tanım
Dilbilgisel veya mantıksal olarak gerekli olan bir ya da birden fazla sözcüğün, ifadeyi kısaltmak veya vurgulamak amacıyla kasıtlı olarak çıkarılması durumu.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir seansta hastanın 'Çocukluğumda babam eve geldiğinde ben hep...' diyerek cümleyi yarıda kesmesi ve önemli bir anıyı atlaması, psikanalitik anlamda bir elipsis örneğidir. Dilbilimsel düzeyde ise 'Nereye gidiyorsun?' sorusuna 'Eve.' şeklinde yanıt verilmesi, yüklemin atlandığı tipik bir sözdizimsel elipsistir.
Derin Analiz
Dilbilimde ve bilişsel bilimlerde elipsis, dinleyicinin veya okuyucunun bağlamı tamamlayabileceği varsayımıyla, sözdizimsel yapının ekonomik kullanılmasını ifade eder. Psikanalitik düzlemde ise parapraksi (sürçme) bağlamında ele alınır; serbest çağrışım veya rüya anlatımı sırasında kritik düşüncelerin veya anahtar fikirlerin bilinçdışı bir dirençle sansürlenerek atlanması anlamına gelir. Analitik süreçte terapist, bu eksiltileri tespit ederek hastanın bastırılmış materyali yeniden yapılandırmasını hedefler.
Etimoloji
Antik Yunanca 'ἔλλειψις' (elleipsis - eksik bırakma, terk etme) sözcüğünden türetilmiştir; 'ek- / en-' (içinde) ve 'leipein' (bırakmak, ayrılmak) köklerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Deletion (silme/atma) kavramı ile sıklıkla karıştırılır; deletion daha geniş bir evrensel gramer veya bellek mekanizmasını ifade ederken, elipsis spesifik olarak pragmatik ve söylemsel bağlamda anlamın korunarak kelime düşürülmesidir.