Davranışsal Danışmanlık
Behavioral Consultation / Behavioral Counseling
Tanım
🔹 1. (behavioral consultation):
Uzman bir danışmanın, davranış teorilerini kullanarak bir danışana (örneğin öğretmene) dolaylı yoldan problem çözme hizmeti sunması ve bu sayede hedeflenen bireyin akademik ya da davranışsal sorunlarını yapılandırılmış müdahalelerle çözmeyi amaçlayan süreç.
🔹 2. (behavioral counseling):
Danışanın öz-yönetim, edimsel koşullama ve ilişkili müdahaleler yoluyla hedef davranışlarını değiştirmeyi ve çevresel koşulları yeniden düzenlemeyi amaçlayan yapılandırılmış bir danışmanlık sistemidir.
Örnek Vaka / Uygulama
🔹 1. (behavioral consultation): Bir ilkokul öğretmeninin, sınıf içindeki dikkat eksikliği ve sürekli hareketlilik sergileyen bir öğrencinin akademik görevlere odaklanmasını sağlamakta zorlanması üzerine okul psikoloğuna başvurması. Psikolog, doğrudan öğrenciyi gözlemlemek veya tedavi etmek yerine öğretmenle bir dizi danışmanlık oturumu gerçekleştirir. Bu süreçte pekiştireç tarifeleri belirlenir, öncül uyaranlar (antecedents) düzenlenir, öğretmen stratejiyi sınıfta uygular ve elde edilen veriler düzenli aralıklarla analiz edilerek müdahale revize edilir. 🔹 2. (behavioral counseling): Yeme bağımlılığı ve dürtü kontrol sorunları yaşayan bir danışana uygulanan süreçte, uzman ve danışan ilk olarak tetikleyici çevresel uyaranları (örneğin akşam saatlerinde televizyon izlerken mutfağa yönelme) belirler. Ardından, edimsel koşullama ilkeleri kullanılarak bu tetikleyicinin ardından gelen pekiştireç (atıştırmalık yiyerek elde edilen anlık dopamin) kırılır ve yerine alternatif bir öz-yönetim davranışı (örn. aynı saatte bulmaca çözme veya kısa bir yürüyüş yapma) konur; bu yeni davranış olumlu pekiştireçlerle desteklenir.
Derin Analiz
🔹 1. (behavioral consultation):
Uygulamalı davranış analizi (ABA) ilkeleri ile evre temelli problem çözme metodolojisinin entegrasyonuna dayanan bu model, dolaylı hizmet sunumu (indirect service delivery) prensibiyle çalışır. Danışman doğrudan hedef bireyle (örneğin öğrenciyle) çalışmak yerine, aracı konumdaki danışanla (örneğin öğretmen veya ebeveyn) işbirliği kurarak müdahaleyi tasarlar, uygulatır ve evalüasyon aşamasını denetler. 1970'lerde John R. Bergan tarafından okul psikolojisi bağlamında temelleri atılan bu yaklaşım; problem tanımlama, problem analizi, plan uygulama ve değerlendirme olmak üzere dört temel döngüsel evreden oluşur. Daha sonraları Susan M. Sheridan tarafından geliştirilen birleştirilmiş davranışsal danışmanlık (conjoint behavioral consultation) varyantı, hem ev hem de okul ortamlarını tek bir sistemik düzlemde birleştirerek ekolojik geçerliliği artırmıştır.
🔹 2. (behavioral counseling):
Davranışsal danışmanlık, köklerini Watson, Skinner ve Bandura'nın öğrenme teorilerinden alan, ampirik temelli bir müdahale çerçevesidir. Süreç, örtük süreçlerden ziyade gözlenebilir ve ölçülebilir davranışların analizine odaklanır. İşlevsel davranış analizi (ABC modeli: Antecedent-Behavior-Consequence) temelinde yürütülür; tetikleyiciler, davranışın kendisi ve pekiştireçler haritalandırılır. Bilişsel-davranışçı dönüşümün temel basamağını oluşturmakla birlikte, klasik ve edimsel koşullama ilkelerini doğrudan danışan ekolojisine entegre ederek patolojik veya işlevsel olmayan alışkanlıkların söndürülmesini ve yerine adaptif davranışların konulmasını hedefler.
Etimoloji
🔹 1. (behavioral consultation):
İngilizce 'behavior' (davranış, Orta İngilizce 'behavour') ve Latince 'consultare' (danışmak, istişare etmek, fikir alışverişinde bulunmak) kelimelerinin birleşiminden türetilmiştir.
🔹 2. (behavioral counseling):
Latince 'de-pendere' (aşağı sarkmak / dayanmak) kökünden türetilen davranış kavramı ile Latince 'consilium' (istişare, öğüt) kelimesinin birleşiminden meydana gelir.
Karıştırmayın
🔹 1. (behavioral consultation):
Doğrudan psikoterapi veya bireysel danışmanlık (burada uzman danışanla değil, doğrudan danışan/danışan adayı ile çalışır; davranışsal danışmanlıkta ise müdahaleyi uygulayan aracı bir üçüncü kişi mevcuttur).
🔹 2. (behavioral counseling):
Klasik psikodinamik terapi ile sıklıkla karıştırılır; psikodinamik terapi bilinçdışı çatışmalara ve erken çocukluk yaşantılarına odaklanırken, davranışsal danışmanlık tamamen şimdiki zamandaki gözlenebilir davranışlara ve çevresel koşullara odaklanır.
Keşfetmeye Devam Edin
Uygulamalı Davranış Analizi
Uygulamalı Davranış Analizi
Applied Behavior Analysis (ABA)
B. F. Skinner'ın edimsel koşullama ilkelerinin, pratik ve toplumsal açıdan anlamlı insan davranışlarını değiştirmek amacıyla kontrollü ortamlara uyarlanması.
İncele
Okul Psikolojisi
Okul Psikolojisi
School Psychology
İlköğretim ve ortaöğretim kurumlarında ortaya çıkan psiko-eğitimsel sorunları, öğrenme süreçlerini ve davranışsal dinamikleri inceleyen uygulamalı bir psikoloji dalıdır.
İncele
Edimsel Koşullama
Edimsel Koşullama
Operant Conditioning
Bir davranışın ardından gelen sonuçların (ödül veya ceza), o davranışın ileride tekrarlanma olasılığını artırması veya azaltması sürecidir.
İncele
Öz-yönetim
Öz-yönetim
Self-management
Bireyin, özellikle belirli bir hedefe ulaşmak amacıyla kendi davranışlarını, dürtülerini ve bilişsel süreçlerini bilinçli olarak denetlemesi ve düzenlemesidir.
İncele
Davranış Değiştirme
Davranış Değiştirme
Behavior Modification
Edimsel koşullama, model alma ve biyogeri bildirim gibi ampirik öğrenme teknikleri aracılığıyla insan davranışlarını istenilen yönde şekillendirme ve uyumu artırma süreci.
İncele