Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Genelleştirilmiş Eşleşme Yasası

Generalized Matching Law

Tanım

Edimsel koşullamada, iki farklı pekiştirme alternatifine yönelen davranış oranlarının, bu alternatiflerin sağladığı pekiştirme oranlarına matematiksel olarak nasıl katlandığını açıklayan güç fonksiyonu formülü.

Örnek Vaka / Uygulama

Laboratuvar ortamında iki kollu bir eşik-zamanlı düzenekte güvercinlerin gagalama oranları incelenirken, A düğmesinden gelen pekiştirme oranı B'nin iki katı olmasına rağmen güvercinin A'yı tercih etme oranı 1.5 katında kalıyorsa, bu durum $b$ parametresinin 1'in altında olduğunu (yetersiz duyarlılık) ve genelleştirilmiş eşleşme yasası denklemiyle hassasiyetle modellenebileceğini gösterir.

Derin Analiz

Deneysel analiz ve davranış bilimlerinde, Richard Herrnstein tarafından geliştirilen orijinal eşleşme yasasının, duyarlılık (sensitivity) ve önyargı (bias) parametreleriyle genişletilmiş halidir. $y = ab^x$ (veya literatürdeki yaygın formülasyonuyla üslü fonksiyon $y = ax^b$) biçimindeki güç fonksiyonu, organizmanın pekiştireç oranlarındaki değişikliklere ne ölçüde duyarlı olduğunu ($b$ üssü) ve alternatiflerden birine karşı doğuştan ya da geçmiş yaşantılara dayanan doğal bir eğilimini / tercihini ($a$ katsayısı) modellendirir. Eğer $b = 1.0$ ve $a = 1.0$ ise model, standart eşleşme yasasına indirgenir; ancak $b < 1.0$ durumu 'yetersiz duyarlılık' (undermatching), $b > 1.0$ durumu ise 'aşırı duyarlılık' (overmatching) olarak klinik ve deneysel veri analizlerinde karşılık bulur.

Etimoloji

İngilizce 'generalized' (genelleştirilmiş, Latince 'generare' [üretmek/yaymak] kökünden) + 'matching' (eşleşme) + 'law' (yasa, Cermen kökenli 'lagu' [düzenlenmiş/sabit]).

Karıştırmayın

Orijinal Eşleşme Yasası (Matching Law) ile karıştırılır; temel fark, orijinal yasanın önyargı ve duyarlılık parametrelerini sabitleyip ideal bir oran öngörmesi, genelleştirilmiş yasanın ise bu parametreleri serbest bırakarak gerçek dünya verilerindeki sapmaları açıklamasıdır.