Ana içeriğe atla
Psikoloji Sözlüğüm LogoPsikoloji Sözlüğüm

Genetik Determinizm

Genetic Determinism

Tanım

Canlıların tüm davranışsal ve zihinsel süreçlerinin tamamen bireyin genetik yapısı tarafından yönetildiğini ve çevresel etmenlerin ikincil düzeyde kaldığını öne süren indirgemeci dogma.

Örnek Vaka / Uygulama

Şizofreni gibi psikiyatrik bozukluklarda, bireyin ailesinde bu tanıya sahip bireylerin bulunması nedeniyle çevresel tetikleyiciler (travma, kronik stres) tamamen göz ardı edilerek kişinin hastalığa %100 yakalanacağının iddia edilmesi genetik determinizmin klinik alandaki hatalı bir tezahürüdür.

Derin Analiz

Biyolojik psikoloji ve davranış genetiği bağlamında genetik determinizm, fenotipik çeşitliliğin arkasındaki karmaşık epigenetik etkileşimleri reddeden katı bir perspektiftir. Epigenetik, nöroplastisite ve gen-çevre etkileşimi (G×E) gibi modern bilişsel bilim bulguları, çevrenin gen ekspresyonunu doğrudan modüle ettiğini kanıtlasa da, bu öğreti kalıtımı mutlak bir kader olarak konumlandırır. İstatistiksel olarak, kalıtılabilirlik (heritability) katsayılarının yanlış yorumlanmasına ve popülasyon varyansının bireysel kaderin mutlak belirleyicisi gibi sunulmasına yol açar.

Etimoloji

Latince 'geneticus' [doğuşa, kökene ait] ve 'determinare' [sınırlandırmak, belirlemek, sonuca bağlamak] sözcüklerinin birleşiminden türetilmiştir.

Karıştırmayın

Biyolojik determinizm ile sıklıkla karıştırılır; biyolojik determinizm anatomik, fizyolojik ve hormonal tüm biyolojik sistemleri kapsarken, genetik determinizm özellikle kalıtımsal materyale (DNA) odaklanır.