Homunkulus
Homunculus
Tanım
Zihinsel süreçleri açıklamak için insan zihninde veya sinir sisteminde varsayılan içsel bir ajan, ya da serebral korteksteki somatotopik organizasyonun deforme insan figürüyle temsili.
Örnek Vaka / Uygulama
Bilişsel psikolojide, bir bireyin dış dünyadan gelen karmaşık görsel uyarıcıları nasıl algıladığı açıklanırken 'beynin arkasında ekranı izleyen küçük bir adam var' varsayımı yapılırsa homunculus safsatasına düşülmüş olur. Nörolojik pratikte ise, sol hemisferdeki motor homunkulusun el bölgesinde meydana gelen küçük bir hasar, kişinin tüm vücut hareketlerini kaybetmesine değil, spesifik olarak sağ elinin ince motor becerilerinin bozulmasına yol açar.
Derin Analiz
Homunkulus terimi bilişsel bilimlerde ve nörofizyolojide iki temel bağlamda incelenir. Birincisi, felsefi ve bilişsel bilimler bağlamında, insan davranışını veya bilincini açıklamak için zihnin içine 'küçük bir insan' veya karar verici bir mekanizma koymanın yarattığı döngüsel mantık hatasıdır (homunculus safsatası). Bu yaklaşım, açıklanması gereken karmaşık bilişsel yetiyi, açıklanan öznenin kendisine atfederek sorunu çözmez, sadece erteler. İkincisi ise nörofizyolojide, motor ve somatosensoryal kortekslerde vücut bölgelerinin izdüşümünü gösteren topografik haritadır. Wilder Penfield'ın çalışmalarıyla klasikleşen bu haritada, eller, dudaklar ve dil gibi yüksek duyusal hassasiyete veya motor beceriye sahip bölgeler kortekste orantısız biçimde büyük, gövde ve bacaklar ise daha küçük temsil edilir.
Etimoloji
Latince kökenli olup 'homo' (insan) kelimesinin küçültme eki almış halidir ve kelime anlamı olarak 'küçük insan' demektir.
Karıştırmayın
Somatotopi ile sıkça karıştırılır; somatotopi bedensel haritalandırmanın genel prensibiyken, homunkulus bu prensibin görsel ve yapısal olarak somutlaştırılmış halidir. Ayrıca bilişsel homunculus varsayımı ile merkezi yürütücü işlevler (central executive) ayrılmalıdır; yürütücü işlevler nöral ağların dağıtık aktivitesiyle açıklanırken, homunculus indirgemeci ve merkezileştirilmiş bir içsel ajandır.