İletişimsel Yeterlilik
Communicative Competence
Tanım
Bir bireyin yalnızca dilbilgisel kuralları bilmesi değil, dili farklı sosyal bağlamlarda ve çeşitli muhataplarla etkili ve duruma uygun bir şekilde kullanabilme becerisidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Klinik bir değerlendirmede, otizm spektrum bozukluğu (OSB) veya pragmatik dil bozukluğu olan bir birey, kelime dağarcığına ve gramer bilgisine (dilsel yeterlilik) sahip olmasına rağmen, sosyal bir ortamda karşısındaki kişinin yüz ifadesine veya ima ettiği mizaha göre yanıtını ayarlamakta zorlanır. Bu durum, gramer bilgisi tam olsa bile iletişimsel yeterlilik alanında bir işlevsellik kaybına işaret eder.
Derin Analiz
Dilbilim ve bilişsel bilimler bağlamında bu kavram, Noam Chomsky’nin idealize edilmiş konuşucu-dinleyici varsayımındaki dar 'dilsel yeterlilik' (linguistic competence) tanımına bir reaksiyon olarak doğmuştur. Chomsky dili soyut bir formel sistem ve biyolojik bir yeti olarak ele alırken, iletişimsel yeterlilik pragmatik, sosyokültürel ve söylemsel boyutları da kapsar. Bireyin neyin gramatikal olarak doğru olduğunu bilmesinin ötesinde, neyin sosyal olarak kabul edilebilir, işlevsel ve bağlama uygun olduğunu ayırt etmesini sağlayan bilişsel ve sosyal bir işlemleme kapasitesidir.
Etimoloji
Latince 'communicare' [paylaşmak, ortak kılmak] kökünden türetilen 'communication' ve Latince 'competentia' [uygunluk, yetkinlik] sözcüklerinin birleşiminden oluşan terim, ilk kez sosyolinguist Dell Hynes tarafından literatüre kazandırılmıştır.
Karıştırmayın
Dilsel yetenek (linguistic proficiency) veya düzensiz dil becerileri ile karıştırılır; temel fark, iletişimsel yeterliliğin sadece kuralları değil, pragmatik ve sosyal bağlam uyumunu da zorunlu kılmasındadır.