İnhibisyon Başarısızlığı Hipotezi
Failure-to-inhibit Hypothesis
Tanım
Yaşlı yetişkinlerdeki dikkat ve bellek gerilemelerini, bilişsel görevler sırasında alakasız bilgileri baskılama ve ayırt etme kapasitesindeki azalmayla açıklayan bilişsel yaşlanma teorisidir.
Örnek Vaka / Uygulama
Yetmiş yaşındaki bir bireyin bir makale okurken sayfadaki yazım hatalarına veya dışarıdan gelen sokak seslerine, yirmi yaşındaki bir bireye kıyasla çok daha fazla takılması ve ana metne odaklanmakta zorlanması, bu hipotezle doğrudan açıklanır.
Derin Analiz
Lynn Ann Hasher ve Rose T. Zacks tarafından geliştirilen bu hipotez, bilişsel yaşlanmanın temelinde bilgi işleme hızının yavaşlamasından ziyade, çalışan belleğe giren girdilerin filtrelenmesindeki nörobiyolojik zaafiyetin yattığını savunur. Prefrontal korteksin yaşla birlikte inhibratuvar kontrol mekanizmalarındaki işlevsel düşüşü, dikkat odağının iradesiz ve alakasız uyarıcılarla dolmasına yol açar. Bu durum, hem çalışma belleği kapasitesini boşa harcar hem de uzun süreli bellek kodlama ve geri çağırma süreçlerini olumsuz etkiler.
Etimoloji
Latince 'inhibitio' (tutma, engelleme, durdurma) fiil kökünden türetilen 'inhibisyon' kavramı ile İngilizce 'failure' (başarısızlık) ve Yunanca 'hypothesis' (varsayım, hipotez) kelimelerinin birleşiminden oluşur.
Karıştırmayın
Genel işlem hızı teorisi (General slowing hypothesis) ve dikkat dağınıklığı (Distractibility). İşlem hızı teorisi yaşla birlikte bilişsel işlemlerin sadece zamansal olarak yavaşladığını öne sürerken, inhibisyon başarısızlığı hipotezi niteliksel bir filtreleme kusuruna odaklanır.