Inhibition Of Return
IOR
Tanım
Dikkatin daha önce yönlendirildiği ve uyarıcı alan bir konuma tekrar yöneltilmesini geciktiren, görsel aramayı optimize eden bilişsel bir mekanizmadır.
Örnek Vaka / Uygulama
Bir sürücünün yoğun trafikte etrafa bakındığını hayal edin. Sürücü sol aynaya baktıktan hemen sonra tekrar sol aynaya bakmak yerine, dikkati doğal olarak sağ aynaya veya yola odaklanır. IOR mekanizması sayesinde beyin, az önce taradığı ve tehlike barındırmadığını saptadığı bölgeye anında tekrar odaklanarak bilişsel kaynak boşa harcamasını engeller.
Derin Analiz
Inhibition of Return (IOR), görsel dikkat araştırmalarında, gözlerin veya dikkatin aynı konuma tekrar dönme eğilimini geçici olarak bastıran bir mekanizma olarak incelenir. İlk olarak Michael Posner tarafından cue-target (ipucu-hedef) paradigmalarıyla keşfedilmiştir. Bir uyarıcı (ipucu) retinada belirli bir noktaya düştüğünde, dikkat anlık olarak oraya çekilir; ancak ipucu ile hedef arasındaki zaman aralığı (SOA - Stimulus Onset Asynchrony) 300 milisaniyeyi aştığında, aynı konuma gelen hedeflere tepki süresi yavaşlar. Bu durum, organizmanın çevreyi tararken daha önce taranmış alanları pas geçip yeni ve keşfedilmemiş alanlara yönelmesini sağlayarak evrimsel bir avantaj sunar. Nörobiyolojik düzeyde, superior colliculus ve arka parietal korteksin bu sürecin motor ve dikkat bileşenlerinde rol oynadığı bilinmektedir.
Etimoloji
İngilizce 'inhibition' (inhibisyon, baskılama, Latince *inhibere* [alıkoymak, durdurmak]) ve 'return' (dönüş, Eski Fransızca *retourner*) kelimelerinin kısaltmasıdır.
Karıştırmayın
Negatif priming (olumsuz priming) ile karıştırılabilir; ancak negatif priming, bir uyarıcının daha önce dikkatsizlikle göz ardı edilmesinin getirdiği bir maliyettir, IOR ise dikkatin bizzat o noktaya *verilmiş* olmasından sonra ortaya çıkan bir motor/dikkatsel gecikmedir.